Beste premier,
Maak het vaccin een publiek goed. Dat is wat gezondheidsorganisaties, ziekenfondsen, vakbonden, ngo's en de 30.000 Belgische ondertekenaars van Het Europese burgerinitiatief Geen winst op de pandemie. Maar toch blijft je regering een structurele oplossing voor de coronacrisis tegenhouden.
Dat zagen we weer op 6 juli tijdens de federale commissie voor gezondheid. De Vivaldi-meerderheid stemde voor een beperkte consensustekst, die helemaal niet helpt om het wereldwijde tekort aan vaccins op te lossen. De tekst zegt niks over een tijdelijke opheffing van octrooien en dwingt de farmaceutische sector niet om kennis en technologie te delen.
Maar de nood is groter dan ooit. Er is een nieuwe dodelijke golf van coronabesmettingen die zich over de hele wereld verspreidt. In Australië gaan steden in lockdown, in Indonesië zetten ziekenhuizen tenten op om op noodsituaties te kunnen reageren en in meer dan 15 Afrikaanse landen is het coronavirus actief. De reden voor deze golf? De gevreesde deltavariant. Deze is veel besmettelijker dan het oorspronkelijke virus en waarschijnlijk ook dodelijker.
Volgens schattingen zou de deltavariant eind augustus verantwoordelijk zijn voor 90% van de coronagevallen in de Europese Unie. De eerste effecten zijn al te zien in Portugal, Spanje en het Verenigd Koninkrijk. Landen met een hoge vaccinatiegraad blijven niet gespaard. Al maandenlang luidt Dr. Tedros, directeur-generaal van de WHO, de alarmbel: «Niemand is beschermd zolang niet iedereen beschermd is.» Zolang we de pandemie niet wereldwijd onder controle hebben, blijft het gevaar bestaan, ook bij ons.
Hoe kan dat? De wereldwijde vaccinatiecampagne loopt niet lekker. Je kent vast wel de cijfers. Wereldwijd heeft maar 23% van de mensen een eerste dosis van het vaccin gekregen. In landen met een laag inkomen is dat maar 0,9%. Afrika, waar 17% van de wereldbevolking woont, heeft maar 1,5% van alle vaccins gekregen.
De gevolgen zullen rampzalig zijn, vooral in landen met een zwak gezondheidszorgsysteem, maar ook bij ons. Terwijl de mensen naar vrijheid en ontspanning verlangen, is het risico op nieuwe varianten en besmettingsgolven groot. Reisbeperkingen, lokale lockdowns en verstoringen van de wereldhandel zullen een economische ramp veroorzaken die bijna 7600 miljard euro zal kosten. Bovendien kan volgens Amerikaans onderzoek het aantal doden nog verdubbelen als we de wereldwijde vaccinatiestrategie niet aanpassen.
Hoe kan het dat COVID-19 nog steeds zoveel slachtoffers maakt, terwijl er al vaccins zijn die mensen zouden moeten beschermen? Strive Masiyiwa, die de vaccinatietaskforce in Afrika leidt, zegt dat er wereldwijd een opzettelijk oneerlijk systeem is.
Terwijl miljarden mensen wachten op een vaccin, verdienen grote farmaceutische bedrijven miljarden euro's door een tekort op de markt te creëren. Ze houden het aanbod van vaccins kunstmatig laag en willen hun kennis en technologie niet delen.
De resolutie die onlangs is aangenomen, verandert niks aan deze dramatische situatie. Ze is vaag geformuleerd en bevat vooral veel vrome wensen. Geen woord over de TRIPS-ontheffing en over het tijdelijk opheffen van patenten. In plaats daarvan wil je, samen met de farmaceutische bedrijven die patenten hebben, «de samenwerking en vrijwillige licentieoverdracht versterken om samen zoveel mogelijk COVID-19-vaccins te maken». Mogen we je eraan herinneren dat vrijwillige initiatieven nog nooit iets concreets hebben opgeleverd? In mei 2020 heeft de WHO het C-TAP-systeem, een platform waar je vrijwillig kennis en technologie kunt delen. Een jaar later is het platform nog steeds helemaal leeg.
Misschien hoop je dat de farmaceutische industrie het roer omgooit, maar ondertussen verliezen we kostbare tijd. We hebben krachtige maatregelen nodig, geen fluwelen handschoenen. Schort tijdelijk het intellectuele eigendomsrecht op, zorg voor de overdracht van technologie en kennis, steun de opzet van lokale productie over de hele wereld en verdeel de vaccins eerlijk.
Iedereen is voor: bijna alle landen ter wereld, wetenschappers, miljoenen mensen, Dr. Tedros, verenigingen, de paus. Iedereen is voor. Jullie en andere tegenstanders van dit verzoek hebben dus een enorme verantwoordelijkheid. Het is hoog tijd dat de regering-Vivaldi van koers verandert en zich aansluit bij degenen die pleiten voor het openbaar maken van het vaccin. Zo wordt het voor iedereen op aarde beschikbaar en voorkomen we dat miljarden euro's aan belastinggeld naar de farmaceutische industrie gaan. Deze oplossing is niet alleen het meest effectief, maar ook het meest rechtvaardig.
Anne Delespaul, dokter bij Médecine pour le Peuple en bedenker van het Europese burgerinitiatief Geen winst maken op de pandemie.
Wim De Ceukelaire, directeur van de ngo Viva Salud
Carte blanche verschenen in de originele Nederlandse versie in Knack.
