Reportage, getuigenis – Dit artikel is verschenen in de DeWereld Morgen, 3 april 2023
Samen met tien andere sporters is Jorn Verschuere naar Palestina gereisd om mee te doen aan de marathon van Bethlehem. Samen hebben ze veel geleerd over de strijd voor de nationale bevrijding van de Palestijnse staat. Getuigenis.
Liefde verspreiden
«Met 11 Belgen hebben we via Viva Salud meegedaan aan de Marathon van Palestina. Tijdens ons verblijf hebben we ook de verschillende kanten van de Israëlische bezetting in Palestina leren kennen.".
Ondanks de feestelijke sfeer tijdens de marathon konden we niet om de toenemende spanningen in de regio heen. Zou de derde intifada zich al aandienen? Dat was de vraag die we ons stelden toen we weer thuiskwamen.
Op vrijdag 10 maart 2023 hing er een ontspannen en feestelijke sfeer in Bethlehem. Zo’n tienduizend deelnemers uit 90 verschillende landen deden mee aan de Freedom of Movement Palestine Marathon.
Met deze marathon hoopt de organisatie de aandacht te vestigen op de beperkingen van de bewegingsvrijheid van de Palestijnen en op de Israëlische bezetting waar ze nog steeds onder lijden. Op hun website leggen ze bijvoorbeeld uit: «Alle marathonlopers kunnen te maken krijgen met de beruchte muur, door de fysieke en emotionele uitputting die een race van 42 kilometer met zich meebrengt. In de Staat Palestina word je, als je wilt hardlopen, letterlijk geconfronteerd met een muur.»
De route voert de deelnemers door het centrum van Bethlehem, langs de apartheidsmuur en door het vluchtelingenkamp·uit Aïda – onder andere de plek waar wereldwijd het meeste traangas wordt gebruikt.
Met deze marathon hoopt de organisatie de aandacht te vestigen op de beperkingen van de bewegingsvrijheid van de Palestijnen en op de Israëlische bezetting waar ze nog steeds onder lijden. Op hun website leggen ze bijvoorbeeld uit: «Alle marathonlopers kunnen te maken krijgen met de beruchte muur, als gevolg van de fysieke en emotionele vermoeidheid die een race van 42 kilometer met zich meebrengt. In de Staat Palestina word je, als je wilt hardlopen, letterlijk geconfronteerd met een muur.»
Ik kan alleen maar bevestigen dat je in Palestina tegen heel wat muren aanloopt – vooral nadat je 42 kilometer over een heuvelachtig parcours hebt afgelegd. Maar ik ben niet alleen in figuurlijke zin tegen de muur aangelopen.
Reizen in Palestina, Dat betekent dat je af en toe tegen controleposten aanloopt, soldaten als doelwit neemt en voortdurend vernederingen moet doorstaan. Dat is de dagelijkse realiteit waarmee elke Palestijn te maken heeft. Het is alsof je de fysieke en emotionele beproeving van een marathonloper moet doorstaan, keer op keer, dag in dag uit.
Het contrast was opvallend tussen de feestelijkheden rond de marathon enerzijds en de harde realiteit waarmee we de afgelopen dagen in Palestina te maken hadden. De voortdurende uitbreiding van de Israëlische bezetting en het apartheidsregime nadert zijn kookpunt.
De de wanhopige situatie, de steeds vaker voorkomende en steeds heftigere dodelijke Israëlische aanvallen, het totale verlies aan legitimiteit en controle van de Palestijnse Autoriteit… Het lijkt erop dat een escalatie onvermijdelijk is, en dat zet ons aan tot de vraag: «Hebben we net een marathon gelopen met de Derde Intifada in onze rug?«
De tweede Nakba in Oslo
Wat het antwoord op deze vraag ook is, je kunt het pas begrijpen als je even terugkijkt naar twee cruciale jaren: 1948 en 1995. Het jaar 1948 staat bij de meeste mensen bekend als het jaar van de onafhankelijkheid van Israël en de oprichting van de staat.
Voor de Palestijnen staat datzelfde jaar bekend als de Nakba, oftewel «de ramp». Het verwijst naar de ontworteling van de Palestijnse samenleving, naar de ontheemding van meer dan 700.000 Palestijnen, de verwoesting van 531 Palestijnse dorpen en het begin van de Israëlische bezetting van Palestina.
Na meer dan 70 jaar wonen er nog steeds honderdduizenden Palestijnen in vluchtelingenkampen. Ondanks dat er al zoveel tijd is verstreken, zien ze het nog steeds als een tijdelijke verblijfplaats.
Wie het vluchtelingenkamp van Aïda bezoekt, ziet een enorme «De »sleutel van de terugkeer’ hangt boven de toegangspoort van het kamp en staat symbool voor de sleutel die de Palestijnen van hun oude huis hebben bewaard en die het recht op terugkeer belichaamt waarvan ze nog steeds verstoken zijn.
In de jaren negentig beloofden de Oslo-akkoorden het einde van de bezetting en het begin van Palestijnse zelfbestuur. Maar dertig jaar later zien de Palestijnen de akkoorden als een capitulatie tegenover Israël en een tweede Nakba.
Deze overeenkomsten hebben namelijk verdeeld de Westelijke Jordaanoever in drie zones :
- Zone A (18%) valt onder het bestuur van de Palestijnse Autoriteit (PA); ;
- Zone B (20 %) onder civiel toezicht van de AP, maar onder Israëlisch militair toezicht; ;
- Zone C (62 %) wordt volledig door Israël bestuurd.
Het gebied is verworden tot een lappendeken van enclaves en militaire controleposten, en uiteindelijk tot de bouw van de apartheidsmuur, die door het Internationaal Strafhof als onwettig is verklaard.
Strategische locaties, zoals industriegebieden, waterbronnen en grondstoffenbronnen zijn in zone C opgepakt en zijn zo in handen van de Israëlische staat terechtgekomen. Bij de bouw van de apartheidsmuur werden de afgesproken grenzen ook vaak met voeten getreden om volledige controle over die gebieden te krijgen.
De versnippering van het gebied en de militaire controleposten betekenen ook dat de bewegingsvrijheid van de Palestijnen volledig afhankelijk is van Israël, waardoor de Palestijnse dorpen en steden volledig worden afgesloten.
Bovendien blijven de illegale Israëlische nederzettingen zich op de Westelijke Jordaanoever uitbreiden, watDat betekent dat Palestijnen steeds weer moeten verhuizen, de bouw van de apartheidsmuur en een groeiend aantal militaire controleposten.
Hoewel de akkoorden vaak worden gezien als een eerste stap op weg naar het recht op zelfbeschikking voor de Palestijnen, is het juist Oslo dat de zogenaamde «oplossing” onmogelijk heeft gemaakt« van twee landen » en dat heeft de ontwikkeling van de bezetting bevorderd. « Want hoe kun je nou een staat hebben zonder territoriale eenheid? » voegt onze gids er cynisch aan toe.
Het ongeduld van de Palestijnse generatie Z
Terwijl de Oslo-akkoorden dode letter zijn gebleven, blijven het onbehagen en de ongeduldigheid onder de Palestijnse bevolking, vooral onder jongeren, maar groeien. De wanhoop door de bezetting, de voortdurende vernederingen – zo is het nu eenmaal Onze gids in Hebron werd letterlijk bespuugd door een groep Israëlische jongeren – en het feit dat ze totaal geen toekomstperspectief hebben, maakt dat ze nog wanhopiger worden.
Bovendien had een van onze gidsen het ook over het opkomende fenomeen van « het overlevingsschuldcomplex » onder jonge Palestijnen. Bijna elke Palestijn heeft wel een familielid, een vriend of een kennis die door de bezettingsmacht is vermoord.
Naasten krijgen vaak last van schuldgevoelens omdat ze de bezetting hebben overleefd, maar er niets tegen hebben gedaan. Dat zie je ook terug in de verhouding tussen de generaties: de post-Oslo-generatie verwijt de oudere generatie dat ze een beetje passief is geweest tegenover de bezetting.
Daardoor zien steeds meer jongeren gewapend verzet als de enige uitweg die nog overblijft. Een van die nieuwe gewapende verzetsbewegingen is de Fosse aux Lions (Lion’s Den), die in de zomer van 2022 opdook.
Ze organiseert aanvallen op Israëlische militaire controleposten en illegale nederzettingen. Er is weinig bekend over de achtergrond van de beweging, behalve dat ze onafhankelijk van welke politieke partij of factie dan ook opereren en dat ze verenigd zijn in hun (gewapende) verzet tegen de Israëlische bezetting van Palestina.
Op 22 februari, Het Israëlische leger heeft een inval gedaan in het historische centrum van Nablus om een aantal leiders van de Leeuwenkuil uit te schakelen. Bij de aanval zijn 11 Palestijnen omgekomen, zijn er honderden gewond geraakt en zijn huizen volledig verwoest.
Hoewel de stad tot zone A behoort, Het Israëlische leger werd door de Palestijnse veiligheidstroepen niet tegengehouden om de stad binnen te trekken, wat bijdraagt aan de nog grotere ontgoocheling van de bevolking ten opzichte van de Palestijnse Autoriteit1 .
Voor de inwoners van Nablus, en in het algemeen voor veel Palestijnen, De leden van de Fosse aux Lions zijn helden en heldinnen en sterven als martelaren. Voor velen zijn zij een nieuwe bron van hoop in de strijd tegen het apartheidsregime van Israël.
Dat zie je aan de vele posters waarop de martelaren in de steden als helden worden afgebeeld, aan de plekken waar gevochten is die nu pelgrimsoorden zijn geworden, en aan het feit dat de leden in het centrum van de stad zichtbaar wapens dragen. De gebeurtenissen in Nablus waren geen op zichzelf staande voorvallen, net zomin als de bestorming van de Leeuwenkuil.
Dit moet worden gezien in de context van een steeds verder escalerende spiraal van confrontaties en geweld. Met 150 Palestijnse slachtoffers, de‘Het jaar 2022 heeft al een een recordaantal moorden door het Israëlische bezettingsleger of de zelfverdedigingsgroepen van de kolonisten, en met 80 slachtoffers na de eerste twee maanden van dit jaar, het lijkt erop dat dit aantal in 2023 nog hoger zal uitvallen. Je moet teruggaan naar de tweede intifada, begin jaren 2000, om zoveel Palestijnse slachtoffers te zien.
Sinds de nieuwe extreemrechtse regering van Netanyahu eind 2022 aan de macht is, wordt het apartheidsregime niet meer verborgen gehouden of onder het tapijt geveegd, maar openlijk uitgedragen. Ze hebben trouwens al gezegd dat ze in de strijd tegen de Leeuwenkuil niet zullen aarzelen om collectieve straffen aan hun vrienden en familie.
De Fosse aux Lions heeft op de aanval op Nablus gereageerd door twee Israëlische kolonisten te vermoorden in de Palestijnse stad Huwara, een paar kilometer ten zuiden van Nablus. Daarna hebben tientallen Israëlische kolonisten zijn het dorp binnengedrongen, waarbij tientallen Palestijnse huizen en auto’s in brand werden gestoken en één dode viel.
Dit is echt een collectieve straf door een militie, die plaatsvond onder het goedkeurende oog van het Israëlische bezettingsleger en die door de Israëlische minister van Financiën Bezalel Smotrich werd toegejuicht met de volgende woorden: «Ik vind dat het hele dorp Huwara van de kaart moet worden geveegd.».
Tijdens ons verblijf in Palestina, een Israëlische aanval vond plaats in het vluchtelingenkamp van Jenin, in het noorden van het land. Er zijn zes mensen omgekomen, waaronder de dader die kolonisten in Huwara had vermoord. Ook in Jenin voerde het Israëlische leger een aanval uit op drie fronten: de hele stad werd veranderd in een slagveld, de collateral damage maken deel uit van de collectieve straf en zelfs de ambulances kwamen onder vijandelijk vuur te liggen.
Die avond waren we in Ramallah (ten noorden van Jeruzalem) getuige van een spontane solidariteitsbijeenkomst voor de slachtoffers, terwijl de strijdliederen van de Intifada via luidsprekers door de straten galmden. De volgende dag vond er in Palestina een algemene staking plaats, als een collectief teken van rouw en solidariteit.
Staat er een derde intifada op het punt te beginnen?
Komt er een derde Intifada? Die vraag kwam meerdere keren ter sprake in de gesprekken met onze gidsen en partners. Natuurlijk kan niemand van hen dat zomaar voorspellen.
Maar iedereen was het erover eens dat de steeds verdergaande escalatie een vruchtbare voedingsbodem vormt. De aanhoudende bezetting en de meedogenloze wanhoop zorgen voor een steeds onstabielere situatie waarin de Palestijnen geen andere uitweg zien dan gewapend verzet.
De De openlijk radicale etnisch-religieuze retoriek van de nieuwe regering van Netanyahu en de bijbehorende invallen maken de onverdraagzaamheid in dit opzicht alleen maar erger (luister naar onze podcast #NotATarget over dit onderwerp). De wanhoop is des te groter omdat, in tegenstelling tot de vorige Intifada, de Palestijnse Autoriteit heeft alle legitimiteit verloren en er is geen boegbeeld meer – zoals wijlen Yasser Arafat – die namens het Palestijnse volk het woord kan voeren, en al helemaal niet een ondergrondse en versnipperde verzetsbeweging meer macht geven.
We kijken vol spanning uit naar de ramadan, die dit jaar samenvalt met het joodse Pesach-feest. Voor de Palestijnen gaat de ramadan vaak gepaard met meer provocaties en onderdrukking door de Israëlische autoriteiten en de kolonisten.
De aanleiding voor de vorige Intifada was het provocerende bezoek van Ariel Sharon, destijds leider van de Israëlische oppositie, aan de Tempelberg en de heilige Al-Aqsa-moskee in Oost-Jeruzalem. De crisis van mei 2021 werd ook veroorzaakt doordat de Israëlische veiligheidstroepen diezelfde moskee bestormden. Voor veel Palestijnen is de vraag niet of er dit jaar zo’n provocatie komt, maar wat de gevolgen ervan zullen zijn.
Opmerking:
1 In de Oslo-akkoorden stond onder andere dat de Palestijnse regering zich geen «regering» mocht noemen, omdat dat volgens Israël de erkenning van een staat zou betekenen. Vandaar die ietwat rare naam: de Palestijnse Autoriteit (nvdr).
