Een toekomstig COVID-19-vaccin moet voor iedereen beschikbaar zijn. Het mag niet alleen voor machtige landen zijn of alleen maar de farmaceutische industrie helpen. Samen met 13 andere organisaties roepen we hiertoe op tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).
Op 18 mei is er een Wereldgezondheidsvergadering – Wereldgezondheidsvergadering (WHA) – heel bijzonder. Voor het eerst in de geschiedenis van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) vindt de Algemene Vergadering namelijk plaats online.
De reden? Natuurlijk de COVID-19-pandemie.
Terwijl de lidstaten van de WHO zich klaarmaken voor deze grote gebeurtenis, kijken sommige voorzichtig naar manieren om de lockdownmaatregelen wat losser te maken. Zoals Tedros Adhanom Ghebreyesus, voorzitter van de WHO, half maart in een korte boodschap benadrukte, moet «testen, testen, testen» centraal staan in de wereldwijde strategie. Maar dat is niet genoeg. Om nieuwe besmettingsgolven te voorkomen en de gezondheidsrisico's van het virus achter ons te laten, zou een vaccin een ander belangrijk middel zijn. om de pandemie te bestrijden.
Universitaire laboratoria en privébedrijven werken hard aan een vaccin tegen COVID-19. Sinds het begin van de pandemie zijn er al 70 vaccins onderzocht en 5 daarvan zitten nu in de klinische fase. Hoe meer er wordt gedaan om een goed vaccin te maken, hoe groter de kans dat er binnen 12 tot 18 maanden een vaccin is.
Het zoeken naar een vaccin heeft ook een minder leuke kant. Er is nu namelijk geen garantie dat het vaccin veilig is en voor iedereen over de hele wereld beschikbaar zal zijn. Er bestaat namelijk een risico dat privébedrijven of machtige landen de toegang tot het vaccin voor zichzelf houden of zelfs een vaccin op de markt willen brengen dat niet goed werkt. Zo hebben de Verenigde Staten geprobeerd een deal te sluiten met het Duitse farmaceutische bedrijf CureVac om de exclusieve rechten op het toekomstige vaccin te krijgen. Zelfs binnen de Europese Unie hebben lidstaten ruzie gemaakt over de toegang tot essentiële medische spullen.
Overheden steken miljarden euro's in het onderzoek naar een superbelangrijk vaccin. Het is logisch dat deze gezamenlijke inspanningen van de overheid ten goede komen aan het algemeen belang.
Grote farmaceutische bedrijven zoals Johnson & Johnson, GSK en Pfizer werken keihard om als eerste hun product op de markt te brengen. Voor de COVID-19-crisis waren deze bedrijven niet zo enthousiast en deden ze niet zoveel moeite om een vaccin op de markt te brengen als nu. Na epidemieën van andere varianten van het coronavirus, zoals SARS (2002) en MERS (2012), waren wetenschappers namelijk dicht bij een belangrijke doorbraak. Maar toen stuitten ze op totale desinteresse van de grote farmaceutische bedrijven: zonder virus geen vaccin, want weinig winstpotentieel. We kunnen aannemen dat als winst de belangrijkste drijfveer is voor de productie van een vaccin, de behoeften en de gezondheid van de bevolking op de tweede plaats komen.
Als er geen afspraken worden gemaakt over de prijs en beschikbaarheid van een COVID-19-vaccin, bestaat het risico dat de wil van regeringen en de gezondheid van de bevolking niet opwegen tegen de belangen van de farmaceutische industrie. Laten we niet vergeten dat de enorme inspanningen voor onderzoek en ontwikkeling van een vaccin grotendeels worden gefinancierd door particuliere en publieke investeringen van miljarden euro's. Overheden stellen miljarden euro's beschikbaar voor het onderzoek naar een levensreddend vaccin. Op 4 mei jongstleden heeft de EU 7,4 miljard euro opgehaald met een wereldwijde donateursmarathon. De Belgische regering heeft 20 miljoen euro geïnvesteerd om het onderzoek te versnellen. Het is logisch dat deze collectieve publieke inspanningen ten goede komen aan het algemeen belang.
Het ontwikkelen van een goed en voor iedereen beschikbaar vaccin tegen COVID-19 is een van de belangrijkste dingen die we nu moeten doen. Scenario's zoals business-as-usual kunnen niet worden overwogen. Zonder internationale samenwerking en solidariteit kunnen we deze crisis niet overwinnen. Een wereldwijde crisis vraagt om een wereldwijde aanpak. In de strijd tegen dit virus is het echt belangrijk dat er wereldwijd afspraken worden gemaakt over de ontwikkeling en beschikbaarheid van een mogelijk toekomstig vaccin.
We vragen dat de volgende aanbevelingen worden meegenomen om ervoor te zorgen dat iedereen toegang heeft tot een vaccin:
1. Geef voorrang aan multilaterale actie en internationale solidariteit
Overheden, onderzoekers en bedrijven moeten nauw samenwerken met de WHO. Het stoppen van financiële steun aan de WHO, zoals de Verenigde Staten hebben gedaan, is niet oké. We moeten actief aandringen op internationale coördinatie, vanuit de WHO, van onderzoek en ontwikkeling van een vaccin en andere belangrijke medische producten. Zorg ervoor dat machtige landen de toegang tot het vaccin niet kunnen monopoliseren door collectieve en openbare toewijzingsmechanismen in te voeren. Op die manier kan een eerlijk en wereldwijd gebruik van een vaccin worden gegarandeerd.
2. Financiering bundelen om het vaccin in het publieke domein te ontwikkelen
Het is superbelangrijk dat de publieke en private middelen die worden gebruikt om een vaccin te ontwikkelen, worden gebundeld, zodat het vaccin openbaar wordt en niet wordt beschermd door een patent dat grote farmaceutische bedrijven een monopolie geeft.
3. Een vaccin zien als een wereldwijd publiek goed zonder rechten
De medische spullen die nodig zijn om mensen op COVID-19 te testen, om mensen te genezen en om mensen te vaccineren, moeten voor een betaalbare prijs aan regeringen worden geleverd. Ze moeten ook snel en gratis beschikbaar zijn voor iedereen die ze nodig heeft, vooral voor medisch personeel en risicogroepen. De overheid moet zorgen voor een eerlijke prijs voor behandelingen, tests, vaccins en beschermingsmiddelen. Daarom is het belangrijk om de socialezekerheidsstelsels te versterken. Om te voorkomen dat particuliere actoren zich deze toe-eigenen, moet worden gewerkt aan de ontwikkeling van medische apparatuur zonder octrooien. Hiervoor kunnen de autoriteiten gebruikmaken van dwanglicenties, zoals vastgelegd in de TRIPS-overeenkomst van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), en een octrooienpool onder auspiciën van de Verenigde Naties.
4. Het delen van ontwikkelde technologieën, kennis en expertise makkelijker maken
Wetenschap en medische innovatie gaan sneller vooruit als onderzoekers hun resultaten uitwisselen en delen. Ze helpen elkaar succesvoller te worden door kennis en expertise te vergroten. We moeten voorkomen dat belangrijke gegevens en expertise worden achtergehouden en een platform opzetten waar intellectuele eigendomsrechten op technologieën en knowhow worden ingezet voor het algemeen belang. Daarnaast moeten we ervoor zorgen dat, met het oog op mogelijke mutaties, monsters van het virus altijd worden gedeeld met de internationale gemeenschap, zoals vastgelegd in het Nagoya-protocol bij het Verdrag inzake biologische diversiteit.
5. Ervoor zorgen dat de ontwikkeling, productie en verspreiding van andere belangrijke vaccins niet vertraging oplopen door de focus op de COVID-19-pandemie.
Door de urgentie van de situatie zijn regeringen, onderzoekers en bedrijven helemaal bezig met het ontwikkelen van een vaccin tegen COVID-19. Maar andere problemen op het gebied van de volksgezondheid en de behoefte aan andere belangrijke vaccins en medicijnen, zoals tegen mazelen, malaria, cholera of meningitis, blijven gewoon bestaan. Daarom moeten we ervoor zorgen dat de ontwikkeling, productie en verspreiding van andere belangrijke vaccins gewoon doorgaan.
Ondertekenaars:
11.11.11, CNCD-11.11.11, Viva Salud, SolSoc NGO, Street Workers Network, WSM, Monde des Femmes, Handicap International – Humanity & Inclusion, FGTB-ABVV, CM, Medecins Du Monde, Oxfam-in-België, FOS en Entraide & Fraternité
