Dit najaar blijven we samen met onze partners in Palestina, Cuba, de Filippijnen en Congo campagne voeren om het COVID-19-vaccin tot een wereldwijd publiek goed te maken. Veel Europese landen kunnen bogen op een succesvolle vaccinatiecampagne. Maar in andere delen van de wereld zorgt het tekort aan vaccins voor heel wat problemen. Regeringsleiders, activisten en internationale organisaties stellen verschillende oplossingen voor. Er doen allerlei termen de ronde, maar wat betekenen ze precies?
Wat is COVAX?
Door de geschiedenis heen zijn er altijd al ongelijkheden geweest in de toegang tot medicijnen en vaccins tijdens epidemieën. Daarom ontstond er aan het begin van de Covid-19-pandemie het idee voor een wereldwijd mechanisme om vaccins en andere middelen tegen het coronavirus eerlijk te verdelen. Dit mechanisme heet de’Access to COVID-19 Tools Accelerator (ACT-A). ACT-A rust op vier pijlers: voor vaccins, voor testmateriaal, voor behandelingen en voor gezondheidszorgstelsels. De vaccinpijler heet COVAX. Het doel ervan is om de toegang tot COVID-19-vaccins in lage-inkomenslanden te verbeteren. COVAX streeft ernaar om daar dit jaar 20% van de bevolking te vaccineren: kwetsbare groepen en zorgpersoneel. Leiders van rijke landen zeggen dat COVAX de oplossing is voor de pandemie. Ze geven geld en vaccins in de hoop de wereldwijde vaccinatiecampagne te versnellen. Maar Big Pharma houdt zijn kennis geheim en de rijke landen hebben alle beschikbare vaccins opgekocht. COVAX zal zijn doel dus niet halen. Het grootste probleem is dat COVAX gebaseerd is op een principe van liefdadigheid. Daar kom je niet ver mee. We hebben juist een aanpak nodig die gebaseerd is op wereldwijde solidariteit en mensenrechten.
Wat is C-TAP?
In mei 2020 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie, op verzoek van Costa Rica en 40 andere landen, het Covid-19-pool voor toegang tot technologie of C-TAP. C-TAP is een technologieplatform waarmee farmaceutische bedrijven vrijwillig hun kennis, technologieën en octrooien kunnen delen. Het werkt als een soort open source. Als de ontwikkelaars van Covid-19-vaccins hun formule op het platform delen, wordt die beschikbaar voor andere fabrikanten. Zo kunnen zij aan de slag en de wereldwijde vaccinproductie een stapje verder helpen. Fabrieken in Bangladesh, Zuid-Afrika en Noorwegen staan in de startblokken, klaar om vaccins te produceren. Maar omdat de grote farmaceutische bedrijven niet willen meewerken, blijven veel productielijnen gesloten. Anderhalf jaar na de lancering van C-TAP is het platform nog steeds helemaal leeg. De farmaceutische industrie houdt haar kennis en technologie liever geheim. Dat is goed voor haar groei en winstmarges, maar niet voor onze gezondheid. C-TAP is een heel belangrijk platform, maar onze regeringen moeten bedrijven dwingen hun kennis en technologieën te delen. Een vrijwillige aanpak werkt gewoon niet goed genoeg.
Wat is de TRIPS-vrijstelling ?
Begin oktober 2020 hebben India en Zuid-Afrika een belangrijk voorstel ingediend bij de Wereldhandelsorganisatie: de TRIPS-vrijstelling (afwijking van de WTO-overeenkomst inzake handelsgerelateerde aspecten van intellectuele eigendom (TRIPS)). Beide landen vragen om een tijdelijke opheffing van octrooien op alle middelen om het coronavirus te bestrijden. Zoals vaccins, behandelingen, testmateriaal en beschermingsmiddelen. Op dit moment vormen patenten een dubbele barrière tussen al deze producten en de mensen die ze nodig hebben. Enerzijds bepalen de farmaceutische bedrijven die de patenten bezitten zelf de prijs van hun producten. Vandaar bijvoorbeeld de extreem hoge prijs van Covid-19-vaccins, die veel hoger ligt dan de productiekosten. Aan de andere kant staan patenten de massaproductie van vaccins in de weg. Ze beperken de productie tot een klein aantal leveranciers. Die zijn niet in staat om aan de wereldwijde en dringende vraag te voldoen. Als we de patenten opheffen, kunnen we de wereldwijde productie snel opvoeren. De meeste landen ter wereld, Nobelprijswinnaars, wetenschappers, vakbonden, ziektekostenverzekeraars, ngo’s en miljoenen burgers staan achter de TRIPS-uitsondering. Toch zijn de Europese Unie en de Belgische regering hier fel tegen gekant. Dit standpunt laat zien dat ze de winsten van de farmaceutische industrie voorrang geven boven een snelle uitweg uit de pandemie.
Wat zijn dwanglicenties?
Tegenstanders van de TRIPS-afwijking zeggen dat dwanglicenties de oplossing zijn om het acute tekort aan vaccins op te lossen. Met een dwanglicentie dwingt de overheid de fabrikant van een gepatenteerd medicijn om andere fabrikanten het te laten produceren. Net als bij de TRIPS-uitzondering zouden patenten dus tijdelijk omzeild kunnen worden. Het probleem met dwanglicenties is dat ze per land en per octrooi moeten worden aangevraagd. De huidige Covid-19-vaccins bestaan echter uit tientallen verschillende octrooien, voor elke stap in het productieproces en voor elk onderdeel van de vaccins. Het aanvragen van dwanglicenties duurt dus veel te lang. Het is een slopend juridisch proces dat we ons niet kunnen veroorloven. De wereldwijde vaccinproductie moet nu meteen worden opgevoerd.
Wat is het Europese burgerinitiatief ‘Geen winst op de pandemie’?
Via een Europees burgerinitiatief (EBI) kunnen burgers gezamenlijk een wetsvoorstel indienen bij de Europese Commissie. Het EBI ‘Geen winst op de pandemie’ vraagt om het opheffen van octrooien op alle middelen die ingezet kunnen worden in de strijd tegen Covid-19. Zoals voorgesteld in de TRIPS-uitzondering. Dit houdt ook in dat kennis en technologieën worden gedeeld om de wereldwijde productie van vaccins op te voeren, en dat er transparantie komt over de productiekosten, de prijs en de distributie van vaccins. Hiervoor moet aan een aantal voorwaarden worden voldaan. Een burgerinitiatief is pas geldig als het minstens 1 miljoen handtekeningen verzamelt in heel Europa en in 7 landen een minimumdrempel haalt. Het burgerinitiatief ‘Geen winst op de pandemie’ is in januari 2020 van start gegaan. Na een campagne van 10 maanden telt de coalitie meer dan 375 organisaties uit 21 landen. 218.000 Europeanen en meer dan 30.000 Belgen hebben de oproep al ondertekend. In oktober 2021 werd de minimumdrempel in twee landen gehaald. Onze inspanningen werpen hun vruchten af! Het wordt voor politici steeds moeilijker om de winsten van de grote farmaceutische bedrijven boven onze gezondheid te stellen.
Teken het burgerinitiatief ‘Geen winst op de pandemie’ en oefen druk uit op de Europese Commissie!
Liefdadigheid is niet wat ons uit deze pandemie gaat halen. We hebben een aanpak nodig die draait om mensenrechten en internationale solidariteit. Wil je er meer over weten? Met deze zes mythes staan Big Pharma en politici een oplossing voor de pandemie in de weg.
