Gaza: «Dit is een oorlog tegen gezondheidszorg, geen terrorisme».»

30.000 doden, waaronder 25.000 vrouwen en kinderen. Dit is eind februari, op het moment van schrijven, het oordeel van... het Witte Huis over de slachtingen die het Israëlische leger sinds 8 oktober in Palestina heeft aangericht. We spraken met Mohammed Salha, de directeur van een ziekenhuis in de Gazastrook, om de dagelijkse verschrikking te verwoorden die miljoenen Palestijnen ervaren.

Dit interview werd op 23 februari afgenomen door Fanny Polet, directeur van Viva Salud, in samenwerking met In solidariteit en werd gepubliceerd in de Voorjaar 2024.

Mohammed Salha is de waarnemend directeur van de’AWDA (zie kader hieronder) in Jabalia, in het noorden van de Gazastrook. Waarom «acteren»? Omdat de directeur, Dr. Ahmed Muhanna, net als veel andere gezondheidswerkers op 17 december zonder reden werd gearresteerd door het Israëlische leger. Hier ontmoeten we een vader die, ondanks de verschrikkingen, hoopvol blijft.

« Ik werd me voor het eerst bewust van AWDA toen ik 13 jaar oud was en naar het Jabalia buurthuis ging. Op mijn 18e werd ik jeugdgroepleider; op mijn 26e werd ik vrijwilliger en daarna projectcoördinator. Ik heb een paar jaar voor de hulpdiensten gewerkt en nu ben ik een van de managers. », zegt Mohammed Salha uit de Gazastrook, waar hij verblijft om mensen in nood te helpen.

Wat gebeurde er op 7 oktober in AWDA-ziekenhuizen en gezondheidscentra?

Mohammed Salha. Die dag werd het derde scenario van het noodplan van AWDA in werking gesteld. Het riep Israël op om Gaza binnen te vallen en weg te vagen. Alle medische teams moesten dan gaan werken in het ziekenhuis of centrum dat het dichtst bij hun huis lag. Omdat ik in het noorden woon, ging ik naar het ziekenhuis in Jabalia. Onze twee ziekenhuizen zijn nog steeds in bedrijf sinds 7 oktober en van de zes gezondheidscentra die AWDA heeft, kunnen er vier niet meer functioneren. Naast gezondheidszorg bieden de centra ook diensten aan in de opvanghuizen in de buurt: dit zijn voornamelijk psychosociale diensten voor onze volledig getraumatiseerde bevolking.

Werd het personeel door het Israëlische leger gewaarschuwd voor de bomaanslagen?

Mohammed Salha. Op 13 oktober vroeg het Israëlische leger Dr. Ahmad om het ziekenhuis te evacueren. We werkten op volle capaciteit, vooral voor zwangere vrouwen, en we konden hen niet achterlaten. Het was een ziekenhuis! De interne beslissing was genomen: we zouden onze post niet verlaten. Op 21 november werden de derde en vierde verdieping gebombardeerd. Vier mensen werden gedood: twee artsen die voor de NGO Artsen zonder Grenzen (AZG) werkten, één voor AWDA en één die een patiënt begeleidde. Daarna werden we nog twee keer gebombardeerd: op 29 januari, toen de helft van de bedden werd vernield, en op 31 januari, toen de bovenste verdieping het doelwit was omdat zich daar de watervoorziening en het zonne-energiesysteem bevinden.

Begin december werd deʼziekenhuis werd belegerd door deʼleger vanʼIsraël...

Mohammed Salha. Het ziekenhuis was omsingeld door tanks en sluipschutters. Ze zaten op minder dan 50 meter afstand. De belegering duurde 18 dagen, het was echt verschrikkelijk. Het leger bombardeerde onze watertanks. We aten één rijstmaaltijd per dag. We waren met 260 mensen: personeel, patiënten en drie families van buren. We konden niet opstaan omdat we het risico liepen neergeschoten te worden. We moesten kruipen als we bij de ramen moesten komen.

We moesten drie amputaties uitvoeren vanwege de aanwezigheid van bacteriën. Onze apotheek, 40 meter verderop, was te ver weg om ons van medicijnen te voorzien. We hadden geen eten.

Het ziekenhuis was omsingeld door tanks en sluipschutters. Het leger bombardeerde onze watertanks.

Mohammed Salha

Op 17 december viel het Israëlische leger het ziekenhuis binnen. Ze namen 20 mensen, waaronder Dr. Ahmad, mee voor ondervraging. De volgende dag kwamen de soldaten en de 20 mensen rond 10 uur 's ochtends terug. Ze vroegen de mensen, tussen de 15 en 65 jaar oud, om zich uit te kleden en alleen hun ondergoed aan te houden. Ze bonden hun handen achter hun rug vast en lieten ze zo de hele dag in de decemberkou achter, terwijl ze de een na de ander ondervroegen. Aan het eind van de dag zeiden ze tegen 12 leden van het team van het ziekenhuis dat ze iets moesten gaan eten, zich moesten gaan omkleden omdat ze hen moesten volgen. Dr. Ahmad was een van hen. Hij kwam naar me toe en vertelde me dat hij gearresteerd was.

Het enige nieuws dat we sindsdien hebben ontvangen is van de acht mensen die inmiddels zijn vrijgelaten. De Rode Halve Maan (het islamitische equivalent van het Rode Kruis) heeft geen nieuws. Het AWDA management werkt intensief aan hun vrijlating, maar we weten niets...

Lʼet Israëlische leger beweert dat er tunnels onder ziekenhuizen zijn of dat Hamas «menselijke schilden» gebruikt in ziekenhuizen. Wat zei het in het geval van AWDA?

Mohammed Salha. Israël vertelt iedereen dat Hamas zich schuilhoudt in ziekenhuizen. Toen ze me ondervroegen op de dag dat ze mijn collega's arresteerden, wilden de soldaten vooral weten of we mensen hadden opgenomen die geen patiënt waren. Dat is niet het geval, we nemen niemand anders op. We verlenen vooral kraamzorg.

Mijn collega's werden gearresteerd omdat ze bijzonder belangrijke leden van het team waren: de directeur, chirurgen en de ambulancechauffeur. Ze wilden het ziekenhuis laten stoppen met werken. Dit is een oorlog tegen de gezondheidszorg, geen terrorisme. Meer dan 120 gezondheidsinstellingen zijn vernietigd en 55 eerstelijnsgezondheidscentra zijn getroffen (tussen 7 oktober en eind februari, noot van de redactie).

Hoe bleef je werken?

Mohammed Salha. Ik sta in verbinding met het hoofdkwartier van Nuseirat. We zijn verspreid over de hele Gazastrook. Het Nuseirat ziekenhuis is het enige ziekenhuis in het centrum dat nog kraamzorg biedt. Er zijn ongeveer 50 bevallingen per dag en meer dan 300 vrouwen maken gebruik van onze verloskundige diensten. Er zijn vrouwen vermoord op weg naar onze ziekenhuizen om te bevallen.

Een vrouw ging naar het ziekenhuis om te bevallen. Ze werd vergezeld door haar 16-jarige zwager en haar schoonmoeder. De schoonmoeder werd op straat voor ons huis gedood. Toen we aan het einde van de belegering naar buiten kwamen, nog steeds omsingeld door soldaten, zag de jongen dat het lichaam van zijn moeder door een graafmachine werd opgetild.

Een ander werd tijdens de belegering net buiten het ziekenhuis neergeschoten door een sluipschutter. We konden haar onmogelijk gaan helpen. Ik hoor haar nog schreeuwen. Ze stierf aan haar verwondingen.

Woon je nog steeds bij je familie?

Mohammed Salha. Mijn familie is sinds 23 november in Rafah. Ik heb vijf kinderen: twee meisjes en drie jongens. Mijn oudste dochter studeert bouwkunde. Nou, niet meer, want haar universiteit is verwoest. De moeilijkste tijd was in december, toen drie van hen hun 15e, 13e en 9e verjaardag vierden...

Ik heb ze al meer dan drie maanden niet gezien. Ik ontvang nieuws als de communicatie niet is afgesneden. Omdat AWDA een centrum in Rafah heeft, kan ik ze regelmatig geld sturen. Voedsel kost soms 10 keer zoveel als vroeger. Hier hebben we geen meel meer, dus eten we veevoer.

Hoe zien je dagen eruit?

Mohammed Salha. We verdelen de dag in tweeën: 12 uur werken en 12 uur rusten. Maar de eerste drie maanden was het onmogelijk om te rusten. We sliepen 2-3 uur op stoelen of op de grond. Er waren veel gewonden, er kwamen er elke dag veel aan. Sinds 7 oktober hebben we 44.000 mensen kunnen behandelen...

Na de belegering in december raakten er minder mensen gewond. Onze rustperiodes van 12 uur werden echte rustperiodes.

Hoe zie je het werk van AWDA na de oorlog?

Mohammed Salha. We hebben veel om over na te denken. Allereerst moeten we onze gebouwen herbouwen. Bovenal hebben we plekken nodig om de bevolking te bedienen. Ze zullen terugkomen naar onze gemeenschapscentra en ze zullen veel behoeften hebben. Kraamzorg is ook verwoest in Gaza, dus daar zullen we veel moeten doen. We zullen ook geestelijke gezondheidszorg moeten bieden aan de hele bevolking. Mensen leven in schuilkelders, vooral in het noorden waar alles verwoest is. We moeten een dynamiek creëren met deze opvanghuizen. We moeten onze gemeenschapsactiviteiten heroverwegen en samenwerken met andere partners. We moeten er ook voor zorgen dat kinderen beschermd worden. Jongeren zullen ook een belangrijke doelgroep zijn. Ze beginnen wanhopig te worden. Ze moeten het gevoel hebben dat ze belangrijk zijn voor hun land. Zodat ze niet weggaan. Veel, heel veel jongeren denken erover om Gaza te verlaten...

Wat zou je graag zien gebeuren in Gaza? 

Mohammed Salha. Ik zou Gaza graag willen zien zoals het was vóór 7 oktober. We maken een economische, sociale en psychosociale ramp mee. Er zijn kinderen zonder familie, gescheiden gezinnen, mensen zonder huis. We moeten luiers geven aan kinderen van 3-4 jaar, zelfs aan vrouwen. Ze zijn zo bang. 

De soldaten hebben de universiteiten, ziekenhuizen, scholen, organisaties, straten, water en elektriciteit vernietigd. Voor 7 oktober kon je niet normaal leven in Gaza, nu is het onmogelijk.

Hoe zie je deʼtoekomst?

Mohammed Salha. Meer dan 25 jaar geleden begon ik de concepten van menselijkheid, mensenrechten en vredesopbouw te bestuderen. Daarna werd ik activist. Deze concepten veranderden mijn kijk op andere mensen volledig. Ik was erg trots op mijn kennis en de manier waarop ik me gedroeg. Tijdens die oorlog begonnen me vreemde gevoelens te bekruipen, gevoelens waarvan ik nooit had gedacht dat ik ze zou hebben. Mijn verstand verwierp ze eerst, maar de pijn die ik in mijn hart voel vanwege de verwoesting, de honger, de moorden, het gescheiden zijn van degenen van wie ik hou, enz. zorgt ervoor dat ik degenen die dat allemaal veroorzaakt hebben in een extreem negatief daglicht zie, vooral als ze kinderen aanvallen.

Wat ons te wachten staat is gewoonweg onmenselijk. Israël heeft alles vernietigd. Hoe kunnen we over mensenrechten praten tegen mensen die hun familie hebben verloren? De hele familie van de man van mijn zus is omgekomen bij de bombardementen. Zijn ouders, zijn broers en zussen, de kinderen van zijn broers en zussen. Het waren normale mensen, zoals jij en ik, geen terroristen.

En leeft je zus nog?

Mohammed Salha. Nee. Zijn lichaam ligt nog onder het puin. We kunnen hem niet eens een fatsoenlijke begrafenis geven. Mijn neef is de enige overlevende. Hoe kan ik met hem praten over mensenrechten? Wat zal hij tegen me zeggen?

Is er geen ruimte voor hoop?

Mohammed Salha. Ondanks dit alles is er nog steeds ruimte voor hoop. Die moet er zijn. We kunnen met deze situatie omgaan. We hebben nog meer veerkracht nodig, nog meer samenwerking. We moeten sterk zijn. We moeten hier blijven. Iedereen hier heeft een broer, een zus, een zoon, een dochter, een vader, een moeder, een vriend verloren. Maar we blijven tegen onszelf zeggen: hoop leeft in ons hart, want het gaat niet om het aantal levens dat we hebben verloren, maar om het aantal levens dat we hebben gered.

Mijn collega's hebben hun familie al 140 dagen niet kunnen zien. We zijn boos, we hebben honger. We staan om half vier 's ochtends op om samen de briefing te doen. Toen ik de wanhoop in hun ogen zag, dacht ik dat we wel konden zingen. Dus na de briefing zingen we met z'n allen tot ik voel dat ze wat gemotiveerder zijn. We blijven menselijk tot onze laatste adem en als we sterven, zullen we waardig en in vrede sterven.

Viva Salud Steunt AWDA en roept op tot de onmiddellijke vrijlating van AWDA-medewerkers en haar directeur Dr. Ahmed Muhanna. We roepen op tot de onvoorwaardelijke bescherming van alle gezondheidswerkers in Gaza. Gezondheidswerkers zijn geen militair doelwit.

▶︎ Teken onze petitie