Dit artikel verscheen in februari 2026 in het tijdschrift Solidair. Een interview door Marie-Lou Badie, beleids- en campagnemedewerker voor de Filippijnen bij Viva Salud.
Onder het autoritaire leiderschap van Rodrigo Duterte (2016-2022) ondergingen de Filipijnen geweld en terreur, in naam van de zogenaamde «oorlog tegen drugs». Vandaag staat de voormalige president voor het Internationaal Strafhof (ICC) terecht wegens misdrijven tegen de mensheid. Kristina Conti, een bekende Filippijnse advocate en een prominente mensenrechtenactiviste, werkt samen met de aanklagers om de vrijheid van meningsuiting te bevorderen. In een interview voor Viva Salud onthult ze wat er op het spel staat in deze historische strijd.
Officiële cijfers spreken over 7.640 slachtoffers, maar het werkelijke aantal zou kunnen gaan om 30.000 moorden en 300.000 arrestaties. De zogenaamde «war on drugs» van Duterte betekende terreur en massamoord. In plaats van drugsbaronnen in het vizier te nemen, werden straatkinderen, arme buurten en sloppenwijken, maar ook journalisten en leidende figuren uit de burgermaatschappij het slachtoffer.
De nationale rechtbanken bleken machteloos. Het Filipijnse recht is immers niet toegankelijk voor de minstbedeelden. Voor Kristina Conti is dit proces, vanwege haar angst, heel belangrijk voor het Filippijnse volk, dat een einde wil zien komen aan hun grondgebied en hun rechten.
Rodrigo Duterte wordt gestraft voor mensenrechtenschendingen. Kun je uitleggen wat deze aanklacht betekent?
Kristina Conti. Misdrijven tegen het menselijk ras zijn niet de enige misdrijven die begaan kunnen worden. Dit betekent dat er sprake is van een echte en wijdverspreide of systemische aanval op de hamburgerhandel. Dit kan in de vorm van motivatie, toezicht of controle, of op een andere manier.
Het is Duterte specifiek verboden om drugs te gebruiken, maar hij is ook verantwoordelijk voor veel andere wandaden, zoals het gebruik van drugs in het kader van zijn drugsbeleid. Hij gaf opdracht tot moorden en arrestaties en stelde de resultaten van deze repressie voor als bereikte doelen. Hij elimineerde en “neutraliseerde”- dat wil zeggen doodde - de drugsverslaafden en dealers door de vraagzijde aan te vallen en niet het kamp van de productie: de belangrijkste baronnen of leveranciers.
Hoeveel slachtoffers zijn er geteld en hoe zullen die worden vertegenwoordigd tijdens het proces?
Kristina Conti. Officiële regeringsgegevens melden dat 7.640 mensen bij politieoptredens werden gedood. Volgens schattingen in de media en de academische wereld kan het werkelijke dodental echter oplopen tot 12.000 à 30.000. Maar dat is niet het hele verhaal: 300.000 mensen worden nog steeds gedwongen om drugs te gebruiken. Het lijden van deze mensen is het gevolg van overextensie. Dit is niet in tegenspraak met de echte wereld, waar de beste mensen ter wereld hun leven op het verkeerde been zetten.
Jammer genoeg is de draagwijdte van deze zaak voor het ICC erg beperkt. De Filipijnen trokken zich immers in 2019 terug uit het ICC. Enkel klachten van slachtoffers van misbruik tot 16 maart 2019 blijven ontvankelijk voor het hof. Dat betekent dat alleen de eerste drie jaar van Duterte's zesjarige termijn behandeld worden.
Daar komt nog een ander aspect bij. Duterte was burgemeester van Davao, waar lange tijd de « Davao Death Squad » (het doodseskader van Davao) heerste (naar schatting executeerde deze paramilitaire militie in tien jaar tijd meer dan 1000 straatkinderen en andere straatbewoners, n.v.d.r.). Zo ontbreken een heel decennium vóór en drie jaar na het einde van zijn termijn. Bovendien betreft het hier alleen moorden, geen gevangenisstraffen of pogingen tot moord. Op dit moment hebben we meer dan 300 slachtoffers geregistreerd bij de ICC.
Betekent deze ontwikkeling, ondanks de beperkte draagwijdte, toch een keerpunt in de strijd voor gerechtigheid van het Filipijnse volk?
Kristina Conti. Maar nog niet. Dit proces is het enige dat is gevoerd tegen een van de leiders van het land. Voordien was er Ferdinand Marcos Senior, onder wiens bewind duizenden mensen werden vermoord en verdwenen, maar nooit werd hij aangeklaagd. In de context van Duterte, waar de motieven duidelijk waren en de wandaden uitgewist, geloven we dat andere opties moeten worden nagestreefd.
Op dat moment kreeg hij presidentiële immuniteit. Dus moeten we naar het Internationaal Strafhof. Dit betekent dat de Filippino's altijd hun recht op bewegingsvrijheid kunnen uitoefenen, maar in het geval van de Filippino's vechten ze tegen de legers. Toegang tot het gerecht is een heel belangrijk probleem: onze rechtbanken gebruiken het Engels, wat niet door iedereen wordt gesproken, en de eenvoudige regel om dichte schoenen te dragen, vormt voor de armte mensen een hindernis.
De hoorzitting over de bevestiging van de aanklacht, die gepland stond voor september, werd uitgesteld. Wat is de reden voor die tegenvaller?
Kristina Conti. De hoorzitting over de bevestiging van de tenlastelegging moest het openbaar ministerie de gelegenheid geven om Duterte's dossier voor te leggen. Helaas verklaarde die op het laatste moment dat hij niet in staat was om terecht te staan. De rechtbank besloot dan de hoorzitting uit te stellen om die bewering te toetsen. Voor de slachtoffers was dit frustrerend, maar we hadden geen idee. We denken ook dat Duterte komedie speelt, vooral omdat familieleden van hem verklaarden dat hij in goede gezondheid verkeerde.
Zijn de aanklacht en arrestatie van Duterte op zich al een overwinning? Wat was de rol van het Filipijnse volk om tot een proces te komen?
Kristina Conti. Ja, het is op zich al een overwinning. Op de Filipijnen is het ondenkbaar dat een president gevangen wordt gezet. Joseph Estrada, die tussen 1998 en 2001 aan de macht was en veroordeeld werd voor corruptie, werd onder huisarrest geplaatst in een landhuis, tot hij gratie kreeg. Maar dit is het enige precedent. We hebben niet genoeg bewijs van een proces tegen massamarketingbedrijven in dit land.
Het Filipijnse volk oefende een heel grote publieke druk uit. Hoewel de Filipijnse regering beweert dat ze niet verplicht is om Duterte te arresteren, omdat het land geen lid meer is van het ICC, kon de mobilisatie van de bevolking in binnen- en buitenland (bijvoorbeeld bij de VN) deze zaak vooruit doen gaan.
Welke rol speelden de Westerse mogendheden, zoals de Verenigde Staten onder Donald Trump?
Kristina Conti. Noch Trump noch zijn voorganger Joe Biden hebben veel gedaan, integendeel. Ze zijn zogenaamd tegen het ICC vanwege soevereiniteitskwesties. Ze zullen opgeblazen worden door het feit dat ze op een dag het land moeten verlaten. Donald Trump steunde zelfs het «ijzeren vuist»-beleid van Duterte in de Filipijnen.
Als activisten in België solidair zijn met het Filipijnse volk, hoe kunnen ze dan helpen?
Kristina Conti. Er zijn veel manieren waarop we kunnen helpen. Via onze vereniging, de Nationale Unie van Volksadvocaten (NUPL), kun je je registreren op onze website (nupl.net) om regelmatig updates te ontvangen. Je kunt ook een donatie doen aan de NUPL. Maar vooral kunnen ze solidariteitsmissies naar de Filipijnen sturen of eraan deelnemen (zoals Viva Salud, dat aan het eind van het jaar verschillende mensen uit België op solidariteitsreis naar de Filipijnen stuurde, n.v.d.r.).
Onlangs hadden we een Caravana Filipina, waarbij Europese advocaten een onderzoek instelden en een feitenrapport opstelden over aanvallen op advocaten, een rapport dat goed werd ontvangen door het ICC en de VN. Azië is een regio die te maken heeft met veel interne en internationale conflicten. De Filipijnen bevinden zich ook in een bijzonder delicate geografische positie: we liggen tussen China en de westkust van de Verenigde Staten, waardoor we als lanceerbasis kunnen dienen voor VS-troepen mocht er een wereldoorlog uitbreken.
