Gabriela is een Filipijnse vrouwenorganisatie, ontstaan tijdens de strijd tegen de dictatuur van Marcos in de jaren ’80 en sindsdien een blijvende sociale kracht. Vrouwen uit de wijken organiseren zich bij Gabriela, leren er allerlei vaardigheden, zoals kleinschalige productie of het verlenen van basiszorg, ze delen voedsel uit bij natuurrampen en ze strijden als collectief voor vrouwenrechten, voor betere bescherming tegen overstromingen in de wijken en voor betere levensomstandigheden. Als het om vrouwen gaat, dan zetten de vrouwen van Gabriela zich ervoor in. Maar zonder middelen geen strijd. Dit werk steunt mede op onze internationale solidariteit. Doneer daarom aan Viva Salud en steun vrouwen in verzet!
Armoede, ongelijkheid en conservatisme
De Filippijnen en Vaticaanstad zijn de enige twee landen waar echtscheiding verboden is. Maar terwijl Vaticaanstad maar zo’n 800 inwoners heeft, die bijna allemaal een specifieke religieuze functie hebben, telt de Filippijnse bevolking zo’n 112 miljoen mensen. Dat is zo’n tien keer zoveel als België. Voor beide landen is de reden voor het verbod de katholieke religieuze wet. De enige manier om toch te kunnen scheiden in de Filipijnen is dan ook door moslim te zijn, want de religieuze wetten van de islam staan dit wel toe. Om dezelfde reden is abortus ook illegaal in de Filipijnen.
Ondanks de conservatieve culturele invloed zijn tienerzwangerschappen een groot probleem. 4,9% van de Filipijnse meisjes tussen de 15 en 19 jaar is (of is geweest) zwanger (PSA 2025). Ter vergelijking: in België is dat maar 0,4%, dus 10 keer minder (World Bank Group 2026). In economisch ontwikkelde landen zie je steeds dat dit aantal daalt. Maar ook binnen de Filipijnen is te zien dat rijkdom een rol speelt. Onder de rijkste twintig procent van de Filipijnse meisjes is “slechts” 1,9% zwanger (geweest), terwijl dat bij de armste twintig procent oploopt tot 9,4%, dus meer dan vijf keer zo veel. Het is dus niet alleen een cultureel probleem, maar ook een klasseprobleem.
Armoede zorgt er dus voor dat de kans op een tienerzwangerschap groter is, maar abortus is dan weer illegaal. Als je op jonge leeftijd een kind opvoedt, heb je middelen nodig die al schaars zijn, waardoor het nog moeilijker wordt om je verder te ontwikkelen en uit de armoede te komen. De problemen van de conservatieve cultuur enerzijds en de armoede en grote ongelijkheid in het land lopen dus door elkaar heen. De strijd voor vrouwen is voor Gabriela dus noodzakelijkerwijs niet alleen een strijd voor rechten, maar ook een strijd tegen armoede, uitbuiting en corruptie.
Van zorg tot campagnevoering en opleiding
Een van de manieren waarop Gabriela vrouwen in de wijken bereikt, is via hun voorlichtingsavonden over de gezondheid en rechten van vrouwen, of hulp bij geweld tegen vrouwen en kinderen. Vrouwen die geholpen zijn, willen vaak ook anderen helpen. De eersten die zich in een nieuwe wijk bij Gabriela aansluiten, kunnen samen met een paar anderen een nieuwe afdeling opzetten en het werk, onder begeleiding, verder voortzetten. Als ze zich uitbreiden naar twee andere wijken, kan er een stadsafdeling worden opgericht, en met weer drie stadsafdelingen kun je een provinciale afdeling oprichten. Afhankelijk van de organisatiekracht kan er dus al snel een heel netwerk ontstaan.
De lokale afdelingen hebben veel vrijheid om zich te richten op de problemen in hun wijk, zoals een grote sloop of juist een bouwproject bij jou in de buurt. De lokale afdeling van Gabriela is dan ook een buurtcomité dat vooral vrouwen, maar vaak ook mannen en kinderen erbij betrekt, van waaruit ze gezamenlijk actie ondernemen en druk uitoefenen op de lokale overheid.
Daartegenover staan ook nationale campagnes, zoals gezondheidsprogramma’s, voor reproductieve rechten, het recht op echtscheiding of tegen corruptie. Een veelvoorkomend probleem in de Filipijnen is het overstromingsgevaar. De talloze infrastructuurprojecten die de overheid heeft opgezet, zijn beruchte voorbeelden van corruptie. Miljarden dollars die eraan worden uitgegeven, belanden vooral in privézakken. Zeker als het een project is dat een armere wijk zou moeten versterken.
Zo ontstaat er een wisselwerking tussen de lokale afdelingen en de nationale leiding. Nationale campagnes, infodagen en opleidingen gaan van nationaal naar lokaal, terwijl de eigen initiatieven en de praktische ervaringen (wat werkt wel, wat werkt niet) vanuit de lokale afdelingen naar nationaal gaan, waar ze geanalyseerd kunnen worden om de volgende stappen voor te bereiden.
Collectieve actie: de kracht van de organisatie
Door de grote verscheidenheid aan activiteiten die Gabriela organiseert, en haar altijd collectieve aanpak met veel ruimte voor eigen inbreng en creativiteit, zorgen de actieve leden van Gabriela ervoor dat ze zich ook met de organisatie identificeren: er is altijd wel iets te doen. Tegelijkertijd geeft dit de vrouwen zelfvertrouwen, leren ze nieuwe vaardigheden en boeken ze successen, soms op lokaal niveau en soms op nationaal niveau, zoals de uitbreiding van het zwangerschapsverlof (Quismorio 2019). Ook hier zie je dus weer een wisselwerking: de leden van Gabriela ontwikkelen zichzelf binnen de organisatie, wat de organisatie sterker maakt en hun werk verbetert, waardoor de vrouwen zich op hun beurt weer beter kunnen ontwikkelen. De ontwikkeling van het individu stuwt de organisatie vooruit en omgekeerd.
Het werk van Gabriela is dus, op zijn zachtst gezegd, veelzijdig. Zo leidt Gabriela mensen op voor kleinschalige productie en zet ze zich samen in voor betere lonen en tegen uitbuiting. Hiermee versterken ze de economische basis van vrouwen. Tegelijkertijd werken ze aan grote campagnes voor rechten, zoals de nog lopende campagne voor het recht op echtscheiding en de gewonnen campagne voor het uitbreiden van het zwangerschapsverlof. Hiermee richten ze zich op de wetten die van bovenaf worden opgelegd. Betere bescherming via de wet geeft meer ruimte voor economische ontwikkeling, en een betere economische basis versterkt op zijn beurt weer de mogelijkheden om voor rechten te strijden. De verschillende campagnes werken op verschillende niveaus die elkaar versterken, zodat er echt werk wordt gemaakt van een echte, concrete vrouwenemancipatie.