Privatisering: de gevolgen voor de gezondheidszorg
Commerciële spelers in de gezondheidszorg verhinderden een effectieve reactie op de COVID-19 pandemie. Tegelijkertijd zijn regeringen doorgegaan met het ontmantelen van openbare gezondheidsdiensten. De privésector speelt een steeds grotere rol in de gezondheidszorg. Hoe kan dit worden verklaard?
| WAAR HEBBEN WE HET OVER? In de gezondheidszorg, Privatisering en commercialisering zijn er in alle soorten en maten. Gezondheidszorg wordt in wezen commercieel, waardoor winst kan worden gemaakt. Commercialisering impliceert een marktlogica en commerciële principes die vervolgens worden toegepast op het overheidsbeleid en op de spelers in de sector. Als onderdeel van het privatiseringsproces, Gezondheidsdiensten, gezondheidsbeleid en de productie van gezondheidsproducten worden gefinancierd en uitgevoerd door particuliere spelers met winstoogmerk. In dit dossier verwijst de term «particuliere sector» naar alle soorten particuliere spelers met winstoogmerk. |
De rol van internationale financiële instellingen
In de meeste lage-inkomenslanden zijn de Wereldbank (WB) en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) de drijvende krachten achter de privatisering van de gezondheidszorg. In de jaren tachtig legden ze verstikkende leningsvoorwaarden op met hun beruchte programma's voor structurele aanpassing. In veel landen stond de publieke gezondheidszorg op instorten. Regeringen moesten hun gezondheidszorg openstellen voor buitenlandse investeringen en drastisch bezuinigen.
Door het plafond op de salarissen in de publieke sector is het personeel in de gezondheidszorg onderbetaald en gedemotiveerd. Patiënten moesten plotseling meer betalen voor zorg, wat leidde tot hoge gezondheidskosten voor gezinnen. Onderzoek toont de negatieve invloed van het beleid van de WB en het IMF op de volksgezondheid aan. Toch houden deze instellingen vast aan hun gebruikelijke stappenplan.
«Vóór de pandemie hadden 57 landen volgens de WHO te kampen met een ernstig tekort aan gezondheidswerkers. Toch adviseerde het IMF 24 van deze 57 landen om de loonuitgaven in de publieke sector te bevriezen of zelfs te verlagen».»
Jasper Thys, politiek en campagne medewerker voor Viva Salud
De rol van ons economisch systeem
Ons mondiale economische systeem is oneerlijk: oneerlijke handelsregels, belastingontduiking, verstikkende leningsvoorwaarden, decennialange schuldaflossingen en gebrekkig internationaal financieel beleid verhinderen de meeste regeringen om inkomsten te genereren. Hierdoor kunnen landen met lage inkomens niet investeren in openbare gezondheidszorg en gezondheidswerkers.
Het recht op Jubilee Schuldencampagne toonde vorig jaar aan dat 64 landen met lage inkomens meer uitgeven aan het terugbetalen van hun buitenlandse schuldeisers dan aan gezondheidszorg. Bovendien nemen de uitgaven voor wereldwijde schuldaflossingen elk jaar toe. Ze verhinderen de noodzakelijke investeringen in openbare diensten. De voormalige koloniën zijn verstrikt geraakt in een economisch systeem dat een kleine groep mensen bevoordeelt en de meerderheid van de bevolking in onmenselijke omstandigheden laat leven.
De rol van filantropie
In de jaren tachtig begonnen internationale instellingen, die na de Tweede Wereldoorlog waren opgericht om het algemeen belang te dienen, samenwerkingsverbanden aan te gaan met filantropen. Sindsdien bepalen de liefdadigheidsinitiatieven van de wereldelite in toenemende mate de internationale gezondheidsagenda. De Bill and Melinda Gates Foundation is bijvoorbeeld de op één na grootste donor van de WHO, terwijl regeringen steeds minder bijdragen. Deze filantropen bepalen zelf hoe hun donaties worden gebruikt.
Hierdoor verliest de WHO geleidelijk haar onafhankelijkheid. Filantropen hebben vaak indirecte belangen in het bedrijfsleven. Ze moedigen de privésector aan om een centrale rol te spelen in hun werk en liggen aan de basis van publiek-private partnerschappen (PPP's). Dit zijn langetermijncontracten waarbij de privésector infrastructuurprojecten of belangrijke diensten die traditioneel door de overheid worden beheerd, zoals ziekenhuizen, scholen of energievoorziening, bouwt en beheert. Maar al te vaak gaat dit ten koste van mensenrechten en echte duurzame ontwikkeling.
De rol van ontwikkelingssamenwerking
Meer dan een half miljard euro. Dat is hoeveel de Britse overheid de afgelopen tien jaar heeft uitgegeven om particuliere gezondheidszorg in tientallen lage-inkomenslanden te ondersteunen. Dit zijn de bevindingen van een onderzoek uitgevoerd door Global Justice Now. Deze onthullingen komen echter niet als een verrassing. Sinds de financiële crisis van 2007-2008 promoten regeringen en internationale instellingen de private sector als de sleutel tot duurzame ontwikkeling. Maar het positieve effect van deze aanpak is in de praktijk niet altijd aangetoond.
De particuliere sector gebruikt bijvoorbeeld overheidsgeld om het risico van investeringen te elimineren en tegelijkertijd de vruchten ervan te plukken. Bovendien wordt het geld geïnvesteerd in stabiele sectoren waar de uitdagingen minder groot zijn. De Belgische ontwikkelingsbank BIO Invests investeert ook indirect, via investeringsfondsen en grote internationale vermogensbeheerders, in privéspelers in de gezondheidszorg in lage-inkomenslanden.