Julie Steendam, voormalig campagneleider van Viva Salud en vrijwilliger bij Cubanismo.be, bracht 6 maanden door in Cuba. Daar leerde ze Proyecto Akokán kennen, een sociaal, cultureel en ecologisch project van Centro Felix Varela, dat we dit jaar steunden via onze Paascampagne. In een boeiend interview vertelde Michael, de coördinator, haar alles over het project.
Het virus dat niet meer genoemd hoeft te worden en de daaropvolgende opsluiting hebben de precaire situatie voor een groot deel van de Cubaanse bevolking verergerd. De deelnemers aan Proyecto Akokán hebben de covide crisis moedig aangepakt met een communicatieve dosis ‘Sí se puede’.
Proyecto Akokán richt zich op de wijk Los Pocitos in de gemeente Marianao, ten westen van Havana. Het initiatief heet Akokán, wat “met het hart” betekent in het Yoruba, een Afro-Cubaanse taal die nog steeds veel gesproken wordt. Hun motto is “Cuando actuas de Akokán todo es Oddara”: als je vanuit je hart handelt, komt alles goed. De positiviteit van deze slogan past perfect bij de sfeer die coördinator Michael rond zijn project heeft gecreëerd.
Los Pocitos is de Cubaanse versie van de arme buitenwijken van Latijns-Amerika, die niet in staat zijn om de toestroom van de plattelandsbevolking te integreren in hun infrastructuur. De meest in het oog springende problemen zijn het ontbreken van een vuilnisophaalsysteem en de afwezigheid van een goed rioleringssysteem. Sommige huizen zijn niet aangesloten op de waterleiding, dus mensen moeten water halen uit gemeenschappelijke waterpunten.
In Cuba zijn basisrechten zoals gezondheidszorg en onderwijs gegarandeerd en gratis voor iedereen. Aan de andere kant is er een tekort aan bouwmaterialen, waardoor het onmogelijk is om degelijke huizen te bouwen. 10% van de huizen zijn geclassificeerd als van goede kwaliteit, 20% zijn van gemiddelde kwaliteit en de resterende 70% zijn van slechte kwaliteit. Sommige huizen zijn gemaakt van hout, andere van puin en de meeste hebben niet eens een echte vloer.
Deze leefomstandigheden leiden tot verschillende vormen van geweld: gendergerelateerd geweld, geweld binnen het gezin en geweld binnen de gemeenschap. De slachtoffers zijn vooral kwetsbare mensen: vrouwen, kinderen, ouderen of mensen met een handicap.
«Als je met je hart handelt, komt alles goed.»
Proyecto Akokán is pas vier jaar oud, maar heeft zich al snel ontwikkeld tot een brede organisatie die de hotspots van de wijk aanpakt.
Michael beschrijft de evolutie als volgt: «In het begin wilden we de gaten vullen. We wilden huizen bouwen, kleding en geld aan de gemeenschap geven... Tegenwoordig willen we kleine zelfstandigen ondersteunen, hen hun eigen banen laten creëren, hen de middelen geven om te werken. We organiseren remedial classes voor kinderen en buurtbewoners delen hun talenten in praktische workshops». Als er een woord was voor «veerkracht» in de Yoruba taal, dan zou Akokán dat zeker als motto hebben genomen!
Toen kwam Covid-19....
Toen president Diaz-Canel half maart de eerste gevallen van besmetting met het coronavirus bekendmaakte, namen de mensen van Akokán onmiddellijk het initiatief. Ze wisten maar al te goed dat mensen in kwetsbare situaties meer blootstaan aan de verschillende risico's van infectie.
Eind maart besloot de Cubaanse regering het openbaar vervoer stop te zetten, niet-spoedeisende openbare diensten te sluiten, over te schakelen op telewerken en alle openbare evenementen af te gelasten. Restaurants, taxidiensten en scholen werden onmiddellijk voor onbepaalde tijd gesloten. Dit heeft roet in het eten gegooid van Proyecto Akokán. Zonder transportmiddelen konden vrijwilligers uit andere wijken niet meer komen helpen en de cafetaria van het project leverde geen inkomsten meer op. Deze dwingende omstandigheden dwongen Proyecto Akokán om op zoek te gaan naar nieuwe bronnen in hun eigen buurt.
« We moeten zaaien».»
Michael is erin geslaagd om de inspanningen van een aantal bewoners samen te brengen, waaronder werknemers van een landbouwcoöperatie, twee restaurants, beeldend kunstenaars, coördinatoren van buurtcomités en de wijkafgevaardigde.
Toen we elkaar na de eerste fase van de lockdown ontmoetten, zei hij: «We waren op het ergste voorbereid. Een van de eerste dingen die in ons opkwamen was tiene que sembrar - we moeten zaaien». Voedselzekerheid zou het grootste probleem kunnen worden. We hebben meteen de verantwoordelijke van de wijk benaderd zodat we de groentetuinen konden uitbreiden en we hebben de gebouwen van de gemeenschap voorbereid zodat ze, indien nodig, konden worden omgetoverd tot een veldhospitaal.
De eerste fase van het plan van Proyecto Akokán was het in kaart brengen van de risico's op besmetting. Hiertoe verzamelden gezondheidswerkers, managers en maatschappelijk werkers hun informatie op een kaart van de wijk. Op deze kaarten staan de plekken waar veel mensen samenkomen, zoals markten, wifi-hotspots en de huizen van ouderen, vrouwen met kleine kinderen, mensen met een handicap, mensen die ziek zijn en mensen met weinig of geen inkomen. Huizen waar gevallen van huiselijk geweld voorkomen hebben ook een pictogram gekregen. Net als de huizen van vrijwilligers en lokale voedselproductieplaatsen zoals de medicinale plantentuin.
De vrijwilligers maakten maskers en deelden die uit. Ze maakten zelfs doorzichtige maskers voor doven en slechthorenden. Met behulp van sociale media verzamelden projectleden plastic flessen om vizieren van te maken. Ze deelden ook mobiele gegevens zodat mensen in contact konden blijven met hun dierbaren en informatie konden ontvangen.
De geannuleerde workshops zijn vervangen door de krant Akokán. Er werden kleine missies opgezet om de kinderen te leren omgaan met problemen. De kinderen maakten een kaartje om naar een buur te sturen en zaaiden een paar zaadjes in een oud blikje. Akokàn publiceert ook advies over het psychologisch welzijn van tieners, gebaseerd op de expertise van een van de psychologen van het netwerk. Een korte strip legt uit wat Covid-19 is en hoe je jezelf en je omgeving kunt beschermen.
«We hebben geleerd dat het soms beter is om naar mensen toe te gaan om onze voorstellen te presenteren.»
Vrijwilligers verspreidden de krant en maskers, waardoor ze een belangrijke kans kregen om in contact te komen met de lokale bevolking en valse informatie te weerleggen. Zo beweerde een non in Santeriágenezer dat mierensteken het coronavirus konden genezen.
Michael blijft innoveren en laat me een model zien van een mobiele bibliotheekwagen en werkplaatswagen. «We hebben geleerd dat het soms beter is om naar mensen toe te gaan om onze voorstellen te presenteren. We hebben ook geleerd dat we in onze zoektocht naar middelen verder moeten kijken dan de financiële aspecten. Ik denk aan een soort «tijdbank», want de tijd van vrijwilligers is net zo waardevol.
De positieve ontwikkelingen in de samenwerking tussen Proyecto Akokán en de officiële overheden laten zien dat lokale «burgerinitiatieven» en sociaal ondernemerschap steeds meer een gelijkwaardige plaats krijgen naast de officiële massaorganisaties in het huidige Cuba. En als hun creatieve geesten een weerspiegeling zijn van Cuba's vastberadenheid om oplossingen te vinden, dan ziet de toekomst er rooskleurig uit.
Dit is een verkorte versie van Julie's blog. Je kunt de volledige tekst vinden op https://eeuwigezee.wordpress.com/2020/08/06/proyecto-akokan-sociaal-werk-in-een-bijzondere-buurt-van-havana/ (in het Nederlands)
CPaascampagne 2021
Heb je al trek in chocolade? Vanaf maart 2021 kun je weer paaseitjes bestellen ten bate van Centro Felix Varela!
