Op 7 april, Wereldgezondheidsdag, voeren we actie voor een sterke openbare gezondheidszorg en brede toegang tot het coronavirusvaccin. Op 2 april hebben we samen met tientallen andere organisaties een brief gestuurd naar de Europese instellingen en de regeringen van de EU-lidstaten. We vragen hen actie te ondernemen om ervoor te zorgen dat vaccins tegen COVID-19 snel beschikbaar komen voor iedereen, overal ter wereld.
Op 7 april, Wereldgezondheidsdag, doen wij, een brede coalitie van maatschappelijke organisaties uit heel Europa, een dringend beroep op onze regeringen en de EU-instellingen om een op wereldwijde solidariteit gebaseerde reactie te implementeren om COVID-19 te bestrijden. Wij roepen op tot actie om ervoor te zorgen dat vaccins en medische producten tegen het coronavirus beschikbaar zijn voor iedereen, overal ter wereld. De productie ervan moet zo snel mogelijk worden versneld. Om dit te realiseren moeten intellectuele eigendomsrechten tijdelijk worden opgeschort en moeten productietechnologieën en knowhow op grote schaal worden gedeeld. We moeten nu handelen om ervoor te zorgen dat de pandemie niet de geschiedenis ingaat als een moreel falen van rijke landen ten koste van kwetsbare levens over de hele wereld.
Meer dan een jaar na het begin van de pandemie is de reactie van Europa op de verspreiding van het virus ontoereikend. De pandemie heeft niet alleen al het leven geëist van meer dan 900.000 mensen over het hele continent, maar heeft ook de professionals en systemen in de gezondheidszorg zwaar op de proef gesteld. De pandemie heeft terecht de belangrijkste zwakke plekken in onze gezondheidszorg blootgelegd. Na jaren van aanhoudende bezuinigingen op openbare diensten en een bezuinigingsbeleid zijn de gezondheidszorgstelsels onvoorbereid op een epidemie van deze omvang en staan ze op eigen benen dankzij de toewijding van de mensen die in de zorginstellingen werken.
Vaccin nationalisme
Je zou hopen dat in uitzonderlijke omstandigheden zoals een wereldwijde epidemie, de logica van winst niet langer zou prevaleren boven de levens en bestaansmiddelen van mensen. Aan het begin van de pandemie werden verklaringen van deze strekking afgelegd. Veel ambtenaren, waaronder Ursula Von Der Leyen, verzekerden ons dat het COVID-19 vaccin door de EU moest - en zou - worden behandeld als een wereldwijd openbaar goed. Ondertussen lieten ambtenaren van de EU en de lidstaten ons geloven dat de reactie op de pandemie zou worden gevoed door wereldwijde mechanismen zoals de ACT accelerator, waardoor landen toegang zouden krijgen tot de benodigde producten ongeacht hun inkomen.
In tegenstelling tot deze aanvankelijke beloften zijn we nu getuige van het extreme nationalisme dat door veel westerse landen wordt verdedigd als het gaat om vaccins. Landen met hoge inkomens hebben 53% van de beschikbare vaccins gemonopoliseerd, ook al vertegenwoordigen ze slechts 14% van de wereldbevolking, waarbij ze de behoeften van anderen negeren. Het bedrag dat Europese landen hebben toegezegd aan COVAX, het door de WHO geleide mechanisme om vaccins te garanderen aan lage- en middeninkomenslanden, wordt weliswaar zeer gewaardeerd, maar is bij lange na niet genoeg om gelijke toegang te realiseren. Volgens de Economist Intelligence Unit «zal in ontwikkelingslanden pas in 2023 een algemene vaccinatiegraad worden bereikt, als dat al gebeurt».
Patenten opschorten, kennis en technologieën delen
Niet alleen zijn mondiale solidariteitsmechanismen een dode letter gebleven door onvoldoende fondsen en vaccinnationalisme, maar ook wordt de eerlijke distributie van vaccins belemmerd door landen met hoge inkomens binnen de WTO. Het VK, Noorwegen, de VS en de EU behoren nog steeds tot de weinige landen die een voorgestelde vrijstelling van bepaalde aspecten van de TRIPS-overeenkomst blokkeren die in oktober 2020 door India en Zuid-Afrika is ingediend. Het voorstel zou landen in staat stellen om tijdens de pandemie patenten en andere intellectuele eigendomsrechten (IPR's) met betrekking tot COVID-19 producten zoals medicijnen, vaccins, maskers en beademingsapparatuur niet toe te kennen of af te dwingen. Dit zou de juridische ruimte bieden om samen te werken aan onderzoek en ontwikkeling, productie, opschaling en distributie van COVID-19-oplossingen, zoals vaccins.
Een tijdelijke opschorting van intellectuele eigendomsrechten is de enige manier om de productie te verhogen en de toegang tot vaccins snel te verbreden. Vertrouwen op instrumenten zoals dwanglicenties, waar de EU voor pleit bij de WTO, zal niet hetzelfde resultaat opleveren. We weten uit ervaring dat de invoering van dergelijke licenties jaren kan duren en we moeten ons afvragen of ze in deze context kunnen worden geïmplementeerd, aangezien de EU bij eerdere gelegenheden andere landen sterk heeft bekritiseerd omdat ze gebruik maakten van verplichte licenties.
Tot slot moeten we niet alleen tijdelijk afzien van deze IPR's, maar moeten onze regeringen ook eisen dat de kennis over de productie van COVID-19 vaccins wordt gedeeld door de fabrikanten. Een pandemie is geen tijd voor industriële geheimhouding. De EU heeft de morele plicht om actie te ondernemen in lijn met de vraag van het publiek: recente enquêtes hebben aangetoond dat gemiddeld 69% van de mensen in Westerse landen vindt dat regeringen ervoor moeten zorgen dat de wetenschap en knowhow over vaccins wordt gedeeld met gekwalificeerde fabrikanten over de hele wereld.
Mondiale solidariteit en internationale samenwerking
De Europese Unie heeft enorm geïnvesteerd in onderzoek, ontwikkeling en productie van vaccins, waardoor de introductie van vaccins onder ongekende omstandigheden kon worden versneld. Desondanks hebben we gezien dat de Europese instellingen geen voorwaarden stelden aan deze enorme investeringen aan Big Pharma: ze ondertekenden niet-transparante overeenkomsten (zeer winstgevend voor deze multinationals, die patenten verwierven op vaccins in plaats van ze tot een wereldwijd publiek goed te maken), waardoor ze geen controle hadden over wie toegang zou krijgen tot deze door de overheid gefinancierde goederen, tegen welke prijs en wanneer.
Daarom steunen we op deze Wereldgezondheidsdag het Europese burgerinitiatief Right to Cure, dat al deze zorgen aan de orde stelt door middel van concrete eisen aan de Europese Commissie. COVID-19 is een enorme en lucratieve handel geworden, die ons onze gezondheid en de levens van veel mensen over de hele wereld kost. De EU-instellingen en de regeringen van de Europese landen moeten nu hun verantwoordelijkheid nemen en hun reactie op de pandemie van het coronavirus opnieuw vormgeven, door ervoor te zorgen dat vaccins voor iedereen beschikbaar zijn en dat de belangen van farmaceutische bedrijven niet vóór de gezondheid van de mensen komen. Alleen een wereldwijde reactie, gebaseerd op wereldwijde solidariteit, zal effectief zijn in de strijd tegen deze pandemie.
Ondertekenaars
78 organisaties in Europa hebben de brief ondertekend. In België zijn dat de volgende organisaties:
ACV Puls, Agora des Habitants de la Terre, BBTK Federaal, Belgisch Netwerk Armoedebestrijding (BAPN), C.B.C.S., Centre familial de Bruxelles, CETRI - Centre tricontinental, CGSP ALR-LRB BRUXELLES, Christelijke Mutualiteit, CNE, Cultures&Santé, FARES vzw, Fédération Wallonne de Promotion de la Santé, Femmes et Santé, Geneeskunde voor het Volk, La santé en lutte, le Monde Selon les femmes, Links Ecologisch Forum, ManiFiesta, Médecins Sans Vacances / Artsen Zonder Vakantie, Mouvement Ouvrier Chrétien (MOC), Mutualités chrétiennes, Plateforme d'action pour la santé et la solidarité / Actieplatform Gezondheid en Solidariteit, PSMG, PTB-PVDA, QUINOA ASBL, SETCa Non Marchand, Solidaris, Théâtre de Galafronie, Union Nationale des Mutualités Libres, Viva Salud, WSM.
Onderteken het Europees burgerinitiatief
Zet de Europese Commissie onder druk om ervoor te zorgen dat Covid-19 vaccins snel beschikbaar komen voor iedereen, overal ter wereld. Teken het Europees burgerinitiatief « Geen winst op de pandemie« .
