Israël is wereldwijd geprezen om hoe snel ze hun vaccinatiecampagne hebben opgezet. Maar achter dit mooie verhaal schuilt een heel trieste realiteit. «De structurele ongelijkheid in de toegang tot vaccins tussen Israëlische en Palestijnse burgers is onvoorstelbaar. De enige conclusie is dat Israël in 2021 nog steeds een apartheidsregime voert», zei Firas Jaber van onze partnerorganisatie in Palestina, Al Marsad, naar aanleiding van een rapport over de Palestijnse vaccinatiecampagne.
Twee vaccinatiecampagnes die tegelijkertijd lopen
Een onderzoek van Al Marsad werd besteed aan de Israëlische en Palestijnse vaccinatiecampagnes. De cijfers spreken voor zich: twee derde van de Israëlische bevolking heeft twee doses gekregen, «en wat nog opvallender is: meer dan 30% hebben al een derde dosis gekregen, een zogenaamde booster», vertelt Firas. «De Palestijnse vaccinatiecijfers zijn daarentegen ronduit hopeloos. Op de Westelijke Jordaanoever zijn slechts 23% volledig gevaccineerd. In Gaza komen we amper op 7%. We zien de gevolgen daarvan terug in de sterftecijfers. In Gaza sterven er elke dag zo’n tien mensen aan het coronavirus. Dat komt ongetwijfeld door de lage vaccinatiegraad.».
Volgens het Verdrag van Genève (1949) is Israël verantwoordelijk voor de aankoop en distributie van vaccins in de bezette Palestijnse gebieden. In de artikelen 55 en 56 staat dat de bezetter een directe verantwoordelijkheid heeft op het gebied van de volksgezondheid, met speciale aandacht voor «epidemieën en besmettelijke ziekten». Edelstein, de Israëlische minister van Volksgezondheid, heeft duidelijk laten weten dat dit op geen enkele manier een plicht of prioriteit is voor de Israëlische regering.
De Israëlische vaccinatiecampagne is alleen bedoeld voor mensen met de Israëlische nationaliteit. Daardoor is de parallelle vaccinatiecampagne voor de Palestijnse bevolking een mislukking. «De bewoners van de illegale Israëlische nederzettingen in bezet gebied, die we de kolonisten, hebben kunnen profiteren van de Israëlische campagne. We hebben dus een situatie waarin mensen die in hetzelfde gebied wonen, te maken hebben met twee gelijktijdige vaccinatiecampagnes. »Iemand die op 1 km van je vandaan woont, krijgt het vaccin, kan weer aan het werk en voelt zich veilig, terwijl jij niet bent ingeënt en elke dag risico’s voor je gezondheid loopt”, constateert Firas.
Covax versus Pfizer
De Israëlische vaccinatiecampagne ging in december 2020 van start. Dat was het resultaat van bilaterale onderhandelingen tussen Israël en Pfizer. Israël heeft flink in de buidel getast om als eerste aan de beurt te zijn. «In Israël hebben alle gevaccineerden het Pfizer-vaccin gekregen. Voor de Palestijnse bevolking zijn er meer verschillende vaccins: het Russische Sputnik, Moderna, Pfizer en ook het Chinese vaccin», zegt Firas. De Palestijnse vaccinatiecampagne ging een paar maanden later van start, in februari 2021. De eerste dosis in Palestina werd toegediend terwijl 40% van de Israëlische bevolking al volledig was ingeënt.
De Palestijnse vaccinatiecampagne had bovendien te kampen met vertragingen bij de levering. De campagne was gebaseerd op het initiatief COVAX van de Wereldgezondheidsorganisatie en via donaties van andere landen. «COVAX moest de armste landen helpen en had als doel de ongelijkheid in de strijd om vaccins recht te trekken. Het doel was om 2 miljard COVAX-vaccins te hebben. Maar al snel werd duidelijk dat dit doel niet haalbaar was. Het was niet verplicht om met COVAX samen te werken en veel landen kozen ervoor om in hun eigen belang bilaterale onderhandelingen te voeren. Dat had natuurlijk gevolgen voor de vaccinatiecampagne in Palestina», legt Firas uit. De eerste COVAX-leveringen aan Palestina, die gepland stonden voor februari 2021, moesten met drie maanden worden uitgesteld. Bovendien kregen de Palestijnen minder doses dan verwacht.
Ondanks dat het Israëlische regime wettelijk verantwoordelijk is voor het leveren van vaccins aan de inwoners van de bezette gebieden, verliepen de bilaterale onderhandelingen die de Palestijnse Autoriteit voerde om verschillende redenen moeizaam. De overeenkomst met Pfizer (mei 2021) voor de levering van 4 miljoen doses is maar gedeeltelijk nagekomen. De leveringen werden meerdere keren uitgesteld en de overeenkomst met Pfizer verloor alle geloofwaardigheid toen bekend werd dat het Israëlische ministerie van Volksgezondheid en zijn Palestijnse tegenhanger van plan waren een overeenkomst te sluiten om vaccins uit te wisselen. Israël zou de Palestijnen overtollige Pfizer-vaccins «aanbieden», twee weken voor de houdbaarheidsdatum, in ruil voor nieuwe vaccins die later deel zouden uitmaken van de Palestijnse overeenkomst met Pfizer.
De doodstraf voor Palestijnen
Naast de problemen om aan vaccins te komen, is de Palestijnse vaccinatiecampagne op verschillende manieren en systematisch door Israël gesaboteerd. «Veel Palestijnen in Oost-Jeruzalem spreken en lezen geen Hebreeuws. Maar de folders en websites met informatie over het virus en de vaccinatie waren in het Hebreeuws geschreven», legt Firas uit. «De Israëlische regering weigerde vaccinatiecentra op te zetten in bepaalde Palestijnse wijken van Jeruzalem, zoals Kafr’Aqab. Hetzelfde gold voor het beschikbaar stellen van materiaal in de ziekenhuizen in Oost-Jeruzalem, en het opzetten van testcentra in dat deel van de stad werd bewust uitgesteld.»
De situatie in Gaza is tragisch. Het vaccinatiepercentage zit met moeite op 7%. De ziekenhuizen kampen met grote tekorten. «Medische spullen worden tegengehouden bij de Israëlische douane. In Gaza ontbreekt het aan materiaal en middelen, een direct gevolg van de blokkade die Israël over dit deel van het gebied heeft ingesteld», vertelt Firas. Levensbelangrijke medische spullen komen niet aan, of pas met enorme vertraging. De tol aan mensenlevens is hoog. Dit opzettelijke aspect van de blokkade, midden in een wereldwijde pandemie, is bijzonder cynisch. Patiënten die in Egypte of op de Westelijke Jordaanoever op zoek gaan naar de gezondheidszorg die in Gaza ontbreekt, hebben maar weinig kans van slagen.
«De huidige sterftecijfers in Gaza zijn hoog en heel zorgwekkend, door een extreem lage vaccinatiegraad en een gebrek aan medische spullen. Zo is er een groot tekort aan zuurstof voor Covid-patiënten. Gaza is bovendien dichtbevolkt. De stroom valt vaak uit en de armoede- en werkloosheidscijfers zijn enorm», vertelt Firas. «En dan hebben we het nog niet eens over de geestelijke gezondheid tijdens de pandemie.»
Bommen in plaats van vaccins
Tijdens het Israëlische offensief tegen Gaza afgelopen mei zijn zes ziekenhuizen (gedeeltelijk) verwoest, net als het belangrijkste Covid-laboratorium. Medisch personeel is omgekomen door de bombardementen. De Wereldgezondheidsorganisatie en een aantal humanitaire organisaties hebben alarm geslagen en opgeroepen om het medisch personeel te sparen.
Ook op de Westelijke Jordaanoever is de gezondheidszorg zwaar getroffen. De HWC’s (Health Work Committees), de op twee na grootste zorgverlener op de Westelijke Jordaanoever en partner van Viva Salud, waren het doelwit van een grootschalig Israëlisch offensief. De directrice, Shatha Odeh is begin juli gearresteerd door het Israëlische leger, amper een maand nadat het hoofdkantoor van de organisatie voor zes maanden in beslag was genomen. Amnesty International heeft deze aanval op «een van de belangrijkste zorgverleners in de regio» aan de kaak gesteld en gewaarschuwd voor «rampzalige gevolgen» voor Palestijnen die midden in de pandemie medische zorg nodig hebben.
De VN heeft Israël al meerdere keren opgeroepen om zijn verantwoordelijkheid te nemen. Israël moet ervoor zorgen dat vaccins vrij kunnen circuleren en mag de leveringen niet tegenhouden aan de grens met Gaza. De internationale gemeenschap zegt bezorgd te zijn, maar Israël zet zijn vaccinatiecampagne toch «met succes» voort. Het land heeft zijn bilaterale onderhandelingen met de multinationals en zijn politieke allianties niet stopgezet en trekt zich helemaal niets aan van de vele waarschuwingen, verklaringen en zorgen die er tegen het land worden geuit.
Deel het vaccin, niet het virus! Teken hier het Europese burgerinitiatief ‘Geen winst op de pandemie’ en vraag de Europese Commissie ervoor te zorgen dat iedereen toegang krijgt tot het coronavaccin.
