Op 9 mei jl. hadden we het geluk om twee actieve leden van de medische brigades van Cuba te ontmoeten: dokter Corria Lopez en anesthesieverpleegkundige mevrouw Chacon Gonzalez. Ze werden vergezeld door de Cubaanse ambassadeur in België, H.E. Yaira Jiménez Roig, en het hoofd van de missie bij de ambassade: Juan Carlos Camacho Camero. Bij die gelegenheid vertelden ze over de indrukwekkende veranderingen in het Cubaanse gezondheidszorgsysteem sinds de revolutie en lieten ze ons kennismaken met de Cubaanse medische brigades, die groep vrijwillige zorgprofessionals die zijn opgeleid voor noodsituaties en die over de hele wereld in actie komen onder het motto van solidariteit bij rampen.
De ontwikkeling van het gezondheidszorgstelsel in Cuba sinds 1959 en de revolutie
De belangrijkste kenmerken van het gezondheidszorgsysteem hebben direct invloed op hoe je ernaar kijkt, en beïnvloeden ook hoe je tegen de patiënten aankijkt. Voor het Cubaanse gezondheidszorgsysteem is gratis zorg voor iedereen een fundamenteel principe dat door de Cubaanse grondwet wordt gegarandeerd. Na de revolutie van 1959 ontstonden de eerste aanzetten tot dit medische systeem en op basis van die fundamenten en voorwaarden heeft Cuba een sterk gezondheidszorgsysteem opgebouwd, zowel door de kwaliteit van de zorg die het biedt, het niveau van de zorgverleners als het aantal voorzieningen waarover het beschikt.
Gezondheid is tegenwoordig een nationale prioriteit en dankzij deze transitie is er een openbaar, universeel en gratis systeem ontstaan, waarbij de patiënten centraal staan in de gezondheidszorg. Niet alleen is het aantal artsen met een factor 100 toegenomen, maar ook het totale personeelsbestand in de gezondheidszorg is versterkt door de invoering van diverse academische opleidingen (artsen, verpleegkundigen, wetenschappers, docenten, onderzoekers, enz.).
De hervorming van de gezondheidszorg hield ook in dat er in alle provincies nieuwe ziekenhuizen, universiteitsziekenhuizen, kraamklinieken en andere gespecialiseerde medische centra werden gebouwd. Er zijn nu 290 ziekenhuizen op het eiland.
De hervorming van het gezondheidszorgstelsel heeft 35 jaar geleden ook een centraal begrip geïntroduceerd: de huisartsgeneeskunde, wat het enorm onderscheidt van particuliere zorgstelsels. De belangrijkste pijler van dit concept is ziektepreventie; dat is het principe dat centraal moet staan in het werk van zorgverleners, waar ze ook werken. Het moet deel uitmaken van de persoonlijkheid van artsen: de wil om te voorkomen, te behandelen en levens te redden.
Vanaf het begin van de structurele veranderingen in het gezondheidszorgsysteem, ging de wil om bekwaam personeel op te leiden om patiënten in Cuba te verzorgen en te redden gepaard met de wens om dit personeel naar het buitenland te sturen, om de mensenrechten te waarborgen en met name het recht op gezondheidszorg voor iedereen over de hele wereld.
Voorstelling van de Cubaanse medische brigades
Om deel uit te maken van deze teams moeten zorgverleners op elke noodsituatie voorbereid zijn en weten welke directe en indirecte gevolgen die hebben voor de betrokkenen. Er is dus veel training nodig om dit soort patiënten te behandelen, en daarom roept de regering op om zorgverleners grondig op te leiden om dit soort situaties het hoofd te kunnen bieden. De leden van de brigades worden op vrijwillige basis gerekruteerd, maar het grootste deel van het medisch personeel in Cuba is getraind voor dit soort situaties. Dit vrijwilligerswerk vraagt bovendien om altruïsme en solidariteit, want hun inzet betekent dat ze moeten vertrekken, hun familie soms voor langere tijd moeten achterlaten en onder moeilijke omstandigheden moeten werken.
Sinds de eerste medische delegatie in 1963 zijn de medische brigades en hun menselijke waarden in allerlei situaties aanwezig geweest. Toen Ban Ki-Moon, de voormalige secretaris-generaal van de VN, in 2006 een noodoproep deed om ebola te bestrijden, waren de Cubaanse medische brigades de eersten die reageerden. Hetzelfde gebeurde in Haïti, na de aardbeving in 2010: kwamen duizenden zorgverleners in actie om in de eerste fase spoedgevallen en meervoudig trauma te behandelen, en bleven daarna om de ernstige epidemiologische situatie die daarop volgde aan te pakken. Bij de hulpactie in Pakistan in 2005 duurde het minder dan 24 uur om de brigades erheen te sturen. Dat laat zien hoe snel ze kunnen reageren op dit soort rampen. Om zo’n prestatie te kunnen leveren, wordt de hele gemeenschap achter hen geschaard: families, naasten en buren zetten zich in zodat de brigadeleden snel en met een gerust hart kunnen vertrekken. Bovendien: als een zorgverlener die moet vertrekken iemand achterlaat die zorg nodig heeft, dan zorgt de overheid ervoor dat er voor die persoon wordt gezorgd.
Om aan te tonen hoe succesvol het Cubaanse gezondheidszorgsysteem en de inzet van de medische brigades zijn, kun je de duizenden missies in 158 landen noemen, en de duizenden patiënten die zijn behandeld. Toch willen ze vooral de erkenning krijgen die ze verdienen, in plaats van het over die cijfers te hebben, want die doen denken aan een schuld.
Tijdens de pandemie heeft de wetenschappelijke gemeenschap de krachten gebundeld om een vaccin te ontwikkelen. Ze werken nu aan vijf verschillende vaccins, waardoor het land een vaccinatiegraad van 92% op het eiland heeft bereikt en die ook aan andere landen, zoals Venezuela, zijn geleverd. Maar de WHO wilde ze niet op de markt brengen en erkent hun doeltreffendheid niet, ondanks de voorbeelden. Ze weten dat de VS veel invloed hebben op dit gebied, om het gebruik van het Cubaanse vaccin voor de rest van de wereld goed te keuren.
Een gezondheidszorgsysteem dat zich richt op naar menselijke solidariteit
Dr. Corria Lopez zegt dat alle dokters tijdens hun opleiding hetzelfde doel hebben: patiënten redden. Daarom zijn de Cubaanse medische teams zo ontzettend efficiënt en veerkrachtig.
De Cubaanse ambassadrice, Yaira Jiménez Roig, zegt dat, na de vele bewijzen van de doeltreffendheid van de Cubaanse medische brigades, vooral bij natuurrampen, het voorstel om de brigades te sturen om te helpen bij de rampen als gevolg van orkaan Katrina in de VS geen reactie heeft gekregen van de Amerikaanse regering.
De hulp en inzet van de medische teams tijdens de pandemie hebben hen een nominatie voor de Nobelprijs opgeleverd. De pandemie heeft de tekortkomingen blootgelegd van landen waarvan we dachten dat ze over geavanceerde middelen en technologie op gezondheidsgebied beschikten. Maar als je het vergelijkt met het Cubaanse gezondheidszorgsysteem, dat draait om gratis zorg en solidariteit, blijkt dat juist die kwaliteiten het tot een goed systeem maken. Voor Cuba moet menselijke solidariteit de kern van de geneeskunde zijn.
