Het einde van 2023 in de Democratische Republiek Congo was een drukke tijd met presidentsverkiezingen. Terwijl politici zich klaarmaakten voor de verkiezingscampagne de Zuidelijke Ster (EDS) had al een innovatief initiatief voor volksdemocratie gelanceerd met zijn Comités Electoraux Populaires (CPP) en zijn jongerendynamiek.
We hebben gevraagd aan Billy Mwangaza en John Vulume, de ene voorzitter en de andere lid van de jongerengroep van EDS, om ons te vertellen over het werk van Etoile du Sud tijdens deze bijzondere periode en hoe zij tegen deze verkiezingen aankijken.
Kun je ons in een paar woorden vertellen hoe de politieke situatie was tijdens de verkiezingscampagne in de DRC?
Billy Mwangaza: De verkiezingscampagne is een superbelangrijke periode voor de democratie. Het is een moment om kandidaten aan te spreken en ideeën voor te stellen. In de Democratische Republiek Congo was de campagne best druk. Aan de ene kant wilde de presidentiële meerderheid, verenigd in de Union Sacrée, een tweede termijn, ondanks eerdere resultaten die tot nu toe geen zichtbare impact hebben gehad op de gezondheid van de bevolking. Verschillende programma's, zoals gratis kraamzorg en gratis medische zorg voor een deel van de bevolking, waren opgezet om politieke belangen te dienen in de aanloop naar de verkiezingen.
De politieke oppositie heeft geen duidelijk programma laten zien, waardoor er twijfels zijn over of ze het land wel kan leiden. Die twijfels worden nog versterkt door beschuldigingen van de meerderheid over plunderingen waarbij de oppositie en gewapende groepen betrokken zijn, waardoor het land al decennialang in rouw is.
De verkiezingsperiode zou ook een moment moeten zijn om na te denken en te praten met de mensen over de veranderingen die ze willen. Kun je ons vertellen hoe Etoile du Sud deze kans heeft aangegrepen?
Billy Mwangaza: L'Étoile du Sud heeft via zijn basisstructuren de «Comités Électoraux Populaires» (volksverkiezingscomités) opgezet om mensen te informeren over hoe ze zelf de programma's van de kandidaten kunnen checken en hoe ze slim kunnen stemmen. Zo heeft de jongerenafdeling van 18 november tot 18 december 2023, naast activiteiten met basisstructuren, een «Intensief verkiezingsvoorlichtingsprogramma met het oog op de verkiezingen« opgezet.
Dit programma was vooral bedoeld om leden van katholieke en protestantse kerken te laten zien hoe belangrijk het is om de juiste vragen te stellen en kandidaten aan te spreken. In Noord-Kivu waren 21 gemeenschappen van de Kerk van Christus in Congo (ECC) bij dit programma betrokken en in Kinshasa waren dat 43 katholieke parochies. In elk van deze parochies werd een groep van vijf personen opgericht om het bewustzijn te vergroten.
Trots op deze bewustwording wilde Étoile du Sud helpen bij het ontstaan van een verantwoordelijke politieke klasse die zich inzet voor het welzijn van de bevolking, voor het recht op gezondheid en voor de sociale factoren die van invloed zijn op de gezondheid.
Verschillende getuigenissen hebben gemeld dat de stemming chaotisch verliep.
Billy Mwangaza: Op 20 december 2023 waren er in de Democratische Republiek Congo verschillende verkiezingen tegelijk: presidents-, nationale, provinciale en lokale verkiezingen. De CPP was teleurgesteld toen ze hoorde dat er verschillende overtredingen van de kieswet waren, vooral over hoe lang de verkiezingen duurden en het gebruik van stemmachines in de huizen van sommige politici. Hierdoor konden kandidaten de stembussen vullen om meer stemmen te krijgen. Een ernstige antidemocratische praktijk die Etoile du Sud en activisten voor het recht op gezondheid veroordelen.
De CENI heeft de resultaten van de presidentsverkiezingen bekendgemaakt en die zijn door het Constitutionele Hof bevestigd, waardoor de overwinning van de presidentiële meerderheid onder leiding van Félix Tshisekedi officieel is.
Wat vinden Etoile du Sud en haar activisten voor het recht op gezondheid van de verkiezingsuitslag?
John Vulume: Ondanks de onzekerheden blijven de activisten optimistisch. Direct na de verkiezingen is een periode van actieve monitoring begonnen om ervoor te zorgen dat de gekozenen hun beloften nakomen. Deze periode is bedoeld om de resultaten van de eerste ambtstermijn te versterken, waarin een paar bemoedigende stappen zijn gezet om het gezondheidszorgsysteem in de DRC te verbeteren. Deze maatregelen omvatten de renovatie van verschillende ziekenhuizen, de bouw van gezondheidscentra in 145 gebieden in het kader van het lokale ontwikkelingsproject en de uitwerking van het nationale plan voor gezondheidsontwikkeling, dat tot doel heeft het gezondheidszorgsysteem te versterken om de gezondheid en het welzijn van de meest kwetsbare bevolkingsgroepen, die vaak te maken hebben met een hoge sterfte, te verbeteren. Ten slotte is in Kinshasa een proefproject gestart met universele gezondheidszorg (CSU), waarbij kraamzorg en zorg voor pasgeborenen gratis zijn.
Activisten voor het recht op gezondheid vragen zich af hoe de universele gezondheidszorg in andere provincies werkt. en ook de basisgezondheidszorg voor andere groepen mensen regelen.
Hoewel sommigen de uitslag van de presidentsverkiezingen hebben aangevochten vanwege fraude, accepteren voorvechters van het recht op gezondheid de uitslag om de verworvenheden te behouden, maar blijven ze alert en organiseren ze indien nodig drukacties.
