«Niemand zal veilig zijn totdat iedereen veilig is». Dr. Tedros, directeur-generaal van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), heeft ons vaak gewaarschuwd. Totdat de pandemie van het coronavirus wereldwijd onder controle is, zal het gevaar blijven bestaan. We kunnen het tij keren.
De vaccinatiecampagne in België en Europa is in volle gang. De rijke landen, die de beperkte voorraad vaccins hebben gekocht, vaccineren nu massaal hun bevolking. Verpleegkundigen, leraren, grootouders, jongeren... Iedereen wordt één voor één ingeënt. Elders in de wereld kampen landen echter met een ernstig tekort aan vaccins. Dit betekent dat jonge, gezonde Belgen sneller gevaccineerd worden dan kwetsbare ouderen en zorgpersoneel die elders in de wereld in de frontlinie staan.
Een blik op de cijfers van de wereldwijde vaccinatiecampagne vertelt ons meer dan lange toespraken. Eind juni had slechts 23 % van de wereldbevolking een eerste dosis gekregen. In landen met een laag inkomen daalt dit percentage tot maar liefst 0,9 %. Volgens de People's Vaccine Alliance, een coalitie die van het coronavirusvaccin een publiek goed wil maken, zal het in het huidige tempo 57 jaar duren om iedereen te vaccineren. We kunnen het ons niet veroorloven om zo lang te wachten.
Dodelijke varianten
Volksgezondheidsdeskundigen benadrukken al enige tijd het belang van wereldwijde immuniteit. Dit kan worden bereikt als ten minste 70 % van de wereldbevolking beschermd is tegen het virus. Als we onder dit percentage blijven, blijft het risico op nieuwe epidemieën en het verschijnen van meer besmettelijke varianten groot. In een onderzoek van de People's Vaccine Alliance waarschuwen twee van de drie ondervraagde virologen dat de huidige vaccins binnen een jaar of twee geen bescherming meer zullen bieden tegen nieuwe mutaties van het virus.
Viroloog Steven Van Gucht legt uit hoe dit werkt: «Virusvarianten komen en gaan. Dat is niet ongewoon; het is ook het geval bij het griepvirus. Ze proberen elkaar voortdurend te verdringen en elke X maanden wordt een nieuwe variant de dominante variant. Zelfs de Britse alfa-variant, waarvan de besmettingsgraad al 50 % hoger was dan die van het oorspronkelijke virus, is gezwicht voor de delta-variant, die oorspronkelijk uit India kwam. De besmettingsgraad van de delta variant is gemiddeld 55 % hoger.»
Toen de variant delta voor het eerst verscheen in december 2020, in de Indiase deelstaat Maharashtra, leek het allemaal niet zo ongewoon. Maar toen het zich een paar maanden later verspreidde naar New Delhi, had het een verwoestende impact. Eind april werden er dagelijks bijna 30.000 infecties gemeld. Ziekenhuizen waren ten einde raad en kampten met een ernstig zuurstoftekort.
Sindsdien is de deltavariant verantwoordelijk geworden voor een nieuwe golf van besmettingen over de hele wereld. Australische steden zijn afgesloten, Indonesië zet noodtenten op naast ziekenhuizen en op het Afrikaanse continent doen zich talrijke uitbraken van het virus voor. Ook in ons land neemt het aandeel van de nieuwe variant extreem snel toe. Eind augustus zou het verantwoordelijk kunnen zijn voor 90 % van alle gevallen in de Europese Unie. Dit is een groot probleem, omdat de deltavariant onbeschermde mensen twee keer zo snel naar het ziekenhuis stuurt. Een potentiële tragedie voor landen met kwetsbare gezondheidszorgsystemen.
Opzettelijke oneerlijkheid
Hoe is het mogelijk dat COVID-19 meer slachtoffers maakt, terwijl we vaccins hebben ontwikkeld die hen zouden kunnen beschermen? Strive Masiyiwa, die aan het hoofd staat van de Afrikaanse Werkgroep Vaccinatie, kan je vertellen: «We hebben geen toegang tot vaccins, we kunnen ze niet kopen. We hebben te maken met een wereldwijde architectuur van opzettelijke oneerlijkheid».»
Terwijl het virus zich in meer dan 20 Afrikaanse landen verspreidt, is slechts 1 % van de Afrikaanse bevolking gevaccineerd. Amper 1,5 % van alle vaccins is naar het Afrikaanse continent gestuurd. De wereldwijde vaccinatiecampagne is dus volledig mislukt. De farmaceutische industrie en de politieke leiders van de rijke landen dragen hierin een overweldigende verantwoordelijkheid.
Om te beginnen saboteert de Europese Commissie het voorstel van India en Zuid-Afrika om octrooien op vaccins, testen en behandelingen tijdelijk op te heffen. Zo'n maatregel zou het mogelijk maken om de productie van vaccins te verhogen. De meerderheid van de landen in de wereld, Nobelprijswinnaars, wetenschappers, vakbonden, onderlinge waarborgmaatschappijen, NGO's en miljoenen burgers zijn voor. Voor de Europese Commissie komen de winsten van de farmaceutische industrie echter op de eerste plaats.
De farmaceutische giganten hebben ook miljarden euro's aan subsidies ontvangen om een vaccin te ontwikkelen. De overheid betaalde bijvoorbeeld 97 % van de ontwikkelingskosten van het Astra Zeneca vaccin. Desondanks weigert de industrie haar kennis en technologie te delen met andere fabrieken. C-TAP, Een initiatief van de WHO, waaraan bedrijven op vrijwillige basis kunnen deelnemen en dat tot doel heeft de wereldwijde productie van vaccins te verhogen, is volledig genegeerd.
Tegelijkertijd bieden rijke landen geld en vaccins aan om COVAX, een mechanisme dat is ontworpen om vaccins over de hele wereld te verspreiden. Maar omdat Moderna, Pfizer en Astra Zeneca hun kennis geheim houden en omdat rijke landen alle beschikbare vaccins hebben opgekocht, haalt COVAX haar bescheiden doelstelling om dit jaar 20 % van de bevolking van lage-inkomenslanden te vaccineren, niet.
De urgentie is groter dan ooit
Gelukkig is er ook goed nieuws. Al meer dan een jaar strijden burgers en sociale bewegingen over de hele wereld voor universele toegang tot het vaccin tegen het coronavirus. Ze eisen dat het vaccin onder publieke controle komt en niet in handen van de farmaceutische industrie. Hun strijd wint aan kracht. Het Europese burgerinitiatief Geen winst op pandemieën heeft al meer dan 200.000 handtekeningen verzameld. In België raken de rechtse partijen steeds meer geïsoleerd. Maar nu moeten we meer dan ooit druk blijven uitoefenen. De urgentie is er. Totdat we het virus wereldwijd onder controle krijgen, zullen de infectiegolven doorgaan.
Dr. Joshua van de Council for Health and Development, een partner van Viva Salud in de Filippijnen, verwoordt het als volgt: «Zolang het recht op gezondheid voor de meerderheid van de mensen ontoegankelijk blijft en mensen blijven sterven aan ziekten die voorkomen of genezen kunnen worden, zal ons werk en onze strijd voor een echt openbaar gezondheidssysteem essentieel blijven.»
Jasper Thys
Artikel gepubliceerd op 7 juli 2021 op In solidariteit.
Foto door Matteo Jorjoson op Unsplash.
