Interview met Billy Mwangaza
Wie is Billy Mwangaza?
Billy Mwangaza is een activist voor het recht op gezondheid. Met de ngo Étoile du Sud, onze partner sinds 2008, vecht hij voor het recht op gezondheid voor iedereen en tegen sociaal onrecht. Billy is geboren in de provincie Noord-Kivu, in het oosten van de DR Congo. Hij stemde erin toe om met ons te praten en uit te leggen wat er gebeurt in Goma.
Het interview werd afgenomen door Assia Gemici, medewerkster beleid en campagne DR Congo bij Viva Salud.
Wonen in Goma
Assia Gemici: Hartelijk dank, Billy, dat je de tijd neemt om ons de situatie in Goma uit te leggen. Het is nu meer dan een jaar geleden dat Goma in handen viel van de rebellen. Wat is er van Goma geworden?
Billy Mwangaza: Ik zou zeggen dat Goma hetzelfde is gebleven, met een bevolking die in een voortdurende oorlog leeft. Toegang tot essentiële voorzieningen blijft moeilijk, zoals dat ook tijdens een oorlog het geval is. Mensen hebben geen eenvoudige middelen om rond te komen, omdat er geen banken zijn in Goma. De wegen en landbouwdiensten voor de bevoorrading van de stad zijn gevaarlijk, waardoor essentiële goederen Goma moeilijk kunnen bereiken. De bevolking is er dus nog, maar leeft in deze moeilijke omstandigheden.
In Goma heerst voortdurend angst, wat stress veroorzaakt onder de bevolking. Dit zijn mensen die hun dierbaren hebben verloren, die getraumatiseerd zijn, meisjes en vrouwen die verkracht zijn. De cijfers over seksueel geweld tegen meisjes, kinderen en vrouwen zijn alarmerend. De bevolking lijdt enorm.
De humanitaire situatie is verschrikkelijk. De oorlogsvluchtelingen lijken onzichtbaar in Goma, maar ze zijn er wel. Miljoenen mensen leven in opvangtehuizen en anderen in geïmproviseerde kampen: geïmproviseerde huizen van stro, dekzeilen of plaatstaal. Ze proberen kleine tinnen hutjes te bouwen om in te wonen en niet als ontheemd beschouwd te worden, maar dat zijn ze wel degelijk. Er zijn er veel, in en rond Goma.
De aanvoerroutes en humanitaire corridors zijn afgesneden of zeer gevaarlijk, waardoor er geen voedsel, medicijnen of water naar bepaalde delen van de stad kan worden gebracht. Nóg moeilijker wordt het voor de ontheemden die zich in de afgelegen gebieden rondom Goma bevinden. De situatie daar is bijzonder moeilijk.
Bovendien blijft het vliegveld al die tijd gesloten, dus komen er geen humanitaire hulpgoederen toe. De stad is bijna afgesloten van de wereld. De bevolking lijdt enorm onder deze situatie.
Beperkte toegang tot gezondheidszorg, met name voor slachtoffers van seksueel geweld
Assia Gemici: Kunt u ons iets vertellen over de gezondheidssituatie in Goma vandaag?
Billy Mwangaza: Dit is zeer alarmerend, want er is nu echt een tekort aan zorg. Verschillende voorzieningen werden aangevallen en vele ontvangen niet langer subsidies of donaties van medicijnen om aan de behoeften van de bevolking te voldoen.
Lokale voorzieningen die aangevallen, verwoest of geplunderd werden, blijven ondanks alles functioneren. Al een jaar lang werken ze in zeer precaire omstandigheden en proberen ze te voorzien in de eerste levensbehoeften en de meest dringende behoeften. Maar het is moeilijk voor hen om in deze omstandigheden te overleven, terwijl ook de bevolking enorm afziet.
De terugkeer van epidemieën en vermijdbare ziekten
Vandaag zijn er verschillende gevallen van cholera in de omgeving van Goma. Malaria is zo gewoon geworden dat we er nauwelijks nog over praten. Ik ben zelf een week geleden besmet door malaria. Ondervoeding treft kinderen jonger dan vijf jaar en komt in alle delen van de stad voor. We zien kinderen in een schokkende toestand!
Er is ook een toename van mazelen en veel ongevaccineerde kinderen zullen in de toekomst het slachtoffer worden van deze ziekten. Meningitis en andere ziekten hebben weer de kop opgestoken, om nog maar te zwijgen van de pokken, die nog steeds voorkomen in Goma, hoewel er weinig over wordt gesproken.
Seksueel geweld en gebrek aan zorg
De toegang tot seksuele en reproductieve gezondheidszorg is zeer beperkt. Toegang is al moeilijk voor de algemene bevolking, maar voor de meest kwetsbare mensen, zoals ontheemden of slachtoffers van seksueel geweld, is de situatie catastrofaal geworden.
De situatie met betrekking tot seksueel geweld is uiterst zorgwekkend. Vorige week gebood de Provinciale Gezondheidsdivise (DPS) in Noord-Kivu een gezondheidszone om geen cijfers over seksueel geweld nog bekend te maken omdat ze zo hoog waren. In januari 2026 werden in één enkele gezondheidszone in Goma 1.436 gevallen van seksueel geweld geregistreerd, waarvan 1.399 op vrouwen. Deze cijfers zijn onaanvaardbaar. Seksueel geweld wordt gebruikt als oorlogswapen, ook tegen kinderen en jonge meisjes.
We leven als dieren. Al deze vrouwen en kinderen zijn slachtoffer van seksueel geweld, maar ze hebben geen toegang tot basisgezondheidszorg. Zeer weinig patiënten worden binnen de 72 uur behandeld. Normaal gesproken moet een slachtoffer van seksueel geweld binnen 72 uur een PEP-kit krijgen om de overdracht van seksueel overdraagbare aandoeningen te voorkomen en een ongewenste zwangerschap te vermijden. Maar veel vrouwen hebben geen toegang tot deze zorg.
Het is nochtans broodnodig! Deze vrouwen hebben medicijnen nodig om te genezen, psychologische hulp om hun leven weer op te bouwen en hulp om te re-integreren in de samenleving en de gemeenschap.
Moedersterfte
Er is ook een ernstig probleem met moedersterfte, die het afgelopen jaar sterk is gestegen in Noord-Kivu, en met name in Goma. Universiteiten doen onderzoek naar het waarom, maar de hoofdoorzaak wordt in verband gebracht met de stress die vrouwen ervaren tijdens de oorlog en de ongunstige omstandigheden waarin ze leven. Vrouwen worden niet op de juiste manier begeleid naar gezondheidsvoorzieningen en kinderen ontberen de juiste zorg. Toegang tot gezondheidszorg voor moeder en kind blijft een dringende noodzaak in Goma, en de situatie is alleen maar verslechterd sinds de stad werd ingenomen.
Een week geleden reisde ik naar het Rutshuru-gebied, waar de opstand begon. Er is geen internetverbinding, alles is afgesloten. Toen ik in het Algemeen Ziekenhuis van Rutshuru aankwam, zag ik een vrouw onnodig sterven. Het ontroerde me diep.
Assia Gemici: Kunt u ons vertellen wat de belangrijkste behoeften van de bevolking zijn en hoe we daaraan kunnen voldoen?
Billy Mwangaza: De prioritaire behoeften hebben in de eerste plaats betrekking op essentiële zorg en eerstelijnsgezondheidszorg, d.w.z. versterking van de algemene geneeskunde, in het bijzonder verloskundige zorg, alsook zorg voor moeder en kind.
Ondervoeding bestrijden door onderwijs
Kindervoeding, het voeden van baby’s en jonge kinderen, is ook essentieel. Op dit gebied is het moeilijk om te weten hoe ver deze plaag kan gaan. Deze situaties worden gecontroleerd rond gezondheidscentra, het eerste niveau van zorg.
Maar om ondervoeding vandaag te verminderen, hebben we meer nodig dan alleen zorg: de bevolking moet beter worden geïnformeerd. Vrouwen en ouders moeten leren hoe ze ondervoede kinderen kunnen voeden en hoe ze kunnen voorkomen dat ze ondervoed raken. Om dit te bereiken moeten we kookdemonstraties ontwikkelen, voedingstechnici opleiden en laten zien hoe je pap voor kinderen klaarmaakt.
Om ondervoeding uit te roeien is het cruciaal om vrouwen en mannen te leren hun kinderen te voeden met lokaal beschikbaar voedsel. Vaak is het probleem niet het gebrek aan voedsel op zich, maar de manier waarop de kinderen worden gevoed en hoe hun dieet wordt beheerd. Er is een tekort aan voedsel, maar voedingsvoorlichting is essentieel.
De overlevenden verzorgen, begeleiden en re-integreren
Een cruciale behoefte is zorg voor overlevers van seksueel geweld. Een verkracht meisje dat de PEP-kit niet binnen de 72 uur krijgt, komt in een chronische fase van stress en depressie terecht. We moeten daarom nadenken over medische en psychologische zorg, maar ook over de sociale re-integratie van overlevers in hun gemeenschap.
Op dit niveau hebben we lokale comités. Rond de gezondheidscentra is het mogelijk om regelmatig maandelijks of tweewekelijks een spreekuur over geweld te organiseren, waar meisjes en jongens kunnen discussiëren. We kunnen ook meisjes identificeren die al slachtoffer zijn, in alle vertrouwelijkheid, zodat we ze geleidelijk kunnen ondersteunen. De steun moet specifiek en doelgericht zijn: Een overleefster mag niet alleen door deze status gedefinieerd worden, want dat creëert aanzienlijke stress.
Ze moeten re-integreren via kleinschalige gemeenschapsinitiatieven, waarbij ze inkomensgenererende activiteiten en psychologische en gezondheidsondersteuning aangeboden krijgen. Ze moeten lichamelijk en geestelijk opgevolgd worden voordat ze volledig kunnen re-integreren in de gemeenschap.
Assia Gemici: We weten dat mensenrechtenverdedigers, journalisten en activisten in het bijzonder het doelwit zijn, het zwijgen wordt opgelegd of tot ballingschap worden gedwongen. Kunt u ons daar meer over vertellen?
Billy Mwangaza: De situatie van activisten is echt zorgwekkend. Al een jaar lang worden verschillende mensenrechtenorganisaties en -activisten geïntimideerd, gearresteerd en bedreigd. Velen van ons zijn in ballingschap gegaan, maar degenen van ons die nog in Goma zijn, moeten in de anonimiteit leven, echt alleen. Ik ga niet meer uit, ik heb geen vrienden meer om mee te praten. Ik blijf thuis en als ik iets te doen heb, doe ik dat en ga ik meteen naar huis, uit angst mezelf bloot te geven. Er is altijd wel ergens iemand die zou kunnen zeggen: « Deze heeft geholpen. «
Wat betreft mobilisatie is de situatie ingewikkeld, maar we proberen nog steeds kleine lokale acties uit te voeren. Deze kleine mobilisaties betekenen dat we werken aan buurtkwesties. We hebben een activiteit voor de hele stad proberen te organiseren, maar die werd gestopt nog voor ze begonnen was. De dag ervoor waren sommigen van ons al gearresteerd en moesten we alles stopzetten.
Om onze acties voort te zetten, hebben we expressieworkshops ontwikkeld om buurtproblemen te analyseren. We nemen zelfs het buurthoofd mee in de analyse van de gemeenschap, ook al werd hij in zijn positie geplaatst door de rebellen. We betrekken er kerkleiders, scholen, buurthuizen en andere lokale leiders bij. Het idee is om ruimtes te creëren waar buurtproblemen en mogelijke oplossingen kunnen worden besproken.
Het doel blijft om de aanpak van Étoile du Sud te volgen, waarbij de gemeenschap verantwoordelijk is voor haar eigen lot. We analyseerden de situatie en zeiden tegen onszelf: het is mogelijk om bepaalde activiteiten die al bestonden voordat de stad werd ingenomen weer op te starten. Voor de oorlog hadden we bijvoorbeeld bewakingssystemen in de wijken, waar jonge mensen ‘s nachts wakker bleven om een oogje in het zeil te houden en ons te waarschuwen als er een probleem was. Aan het begin van de bezetting stopten deze activiteiten, maar we realiseerden ons dat het mogelijk was om ze te hervatten.
Daarom hebben we deze activiteiten opnieuw ingevoerd, waarbij we teams van jongeren organiseren om ‘s nachts te patrouilleren. We hebben een team dat de nachtwacht tot de ochtend begeleidt, om de bevolking te beschermen en iedereen in veiligheid te laten slapen.
We blijven ons verzetten ondanks de angst. Het is ontzettend ingewikkeld, maar we blijven volhouden, onze buurten beschermen en onze gemeenschap steunen. Voilà, we verzetten ons.
Assia Gemici: Bedankt Billy! Bedankt dat u ons de situatie ter plaatse hebt uitgelegd en vooral bedankt voor uw moed. Uw inzet is een echte bron van inspiratie voor ons allemaal! Bedankt voor alles wat u doet.
