Het Westen geïsoleerd over het opheffen van patenten

Marc Botenga is lid van het Europees Parlement en voorzitter van het bestuur van Viva Salud. Hij volgt de kwestie van toegang tot coronavaccins op de voet. We vroegen hem naar de politieke vooruitgang bij het opheffen van patenten op deze vaccins wereldwijd.

Wat is het huidige niveau van wereldwijde steun voor een universeel vaccin?

«Zelden is het Westen in het algemeen en de Europese Unie in het bijzonder zo geïsoleerd geweest op mondiaal niveau. In mei 2020 creëerde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) een platform (COVAX) gericht op het delen van technologieën en patenten. De directeur-generaal is voorstander van het opschorten van patenten. Bij de Wereldhandelsorganisatie (WTO) stelt een coalitie van meer dan 100 landen voor om intellectuele eigendomsrechten op te heffen. Grote landen als India en Zuid-Afrika lopen voorop in deze eis. Voormalige presidenten zoals Lula van Brazilië en vijfentwintig winnaars van de Nobelprijs voor de Vrede hebben zich uitgesproken voor het opheffen van patenten. En zelfs binnen Europa laten onderzoeken zien dat ongeveer driekwart van de bevolking voorstander is van actie tegen patenten.»

In mei gaf zelfs Joe Biden een positief signaal. Wat betekent deze ontwikkeling voor de wereldwijde toegang tot COVID-19 vaccins?

«Biden verklaarde dat zijn regering actie op het gebied van patenten steunde. Na een jaar van pandemieën was de verklaring van Joe Biden een laat maar belangrijk signaal. Het was het resultaat van deze volksmobilisatie, die we ook in de Verenigde Staten zien. Tegelijkertijd wilde Biden ook het imago van de Verenigde Staten op het internationale toneel herstellen. Lange tijd hadden de Verenigde Staten alle export geblokkeerd, niet alleen van vaccins, maar zelfs van de grondstoffen die andere landen gebruikten om deze vaccins te maken. Ze hebben het delen van vaccins dus actief gesaboteerd. Andere landen, zoals China, exporteerden daarentegen vaccins naar verschillende landen. Op deze manier won China aan prestige in bepaalde ontwikkelingslanden, terwijl de Verenigde Staten veel verloren. Biden wilde dus iets rechtzetten. Maar tot nu toe hebben we alleen zijn woorden. Als we willen dat Biden zijn belofte nakomt, zullen we de druk moeten opvoeren.»

Hoe is de situatie in de Europese Unie? Zie je dat er beweging in komt?

«Op 16 april 2020, meer dan een jaar geleden, was ik van de 137 EP-leden die deelnamen aan het debat, het enige EP-lid dat de kwestie van farmaceutische monopolies ter sprake bracht tijdens een debat over de Covid-19-crisis. In de tussentijd, in mei en juni, stemde een meerderheid van het Europees Parlement voor het opheffen van patenten. Dit was niet te danken aan mijn toespraak, maar aan de campagne met NGO's, vakbonden, verenigingen en politieke partijen.
Helaas betekent het feit dat het Europees Parlement een resolutie heeft aangenomen niet dat de Europese Commissie luistert. En hoewel sommige commissarissen soms beweren voorstander te zijn van het opheffen van patenten, saboteert de Commissie nog steeds de onderhandelingen bij de Wereldhandelsorganisatie. Ze weigert zelfs de stemming van het Europees Parlement te erkennen. Achter de schermen beweert ze dat er geen meerderheid was, terwijl de resolutie van het Parlement is aangenomen met een meerderheid van bijna 100 stemmen.»

Welke boodschap heb je voor Big Pharma en tegenstanders van een volksvaccin?

«Weet je, het primaire doel van Big Pharma is altijd winst. Deze multinationals investeren in de medicijnen waarvan ze denken dat ze het meeste geld zullen opleveren. Toen de Europese Commissie in 2018 meer overheidsgeld wilde investeren in onderzoek naar pandemieën, wees de farmaceutische industrie het voorstel van de hand omdat er niet genoeg winst te behalen viel. Het ontwikkelen van vaccins is duur en de winstmarges zijn laag. Een effectief vaccin beschermt je voor lange tijd. Eén kleine prik voor iedereen en je hebt een ziekte uitgeroeid. In plaats van te investeren in SARS vaccins, geeft Big Pharma de voorkeur aan «ster» medicijnen, die over een lange periode moeten worden ingenomen. Aan het begin van deze eeuw bestond ongeveer een kwart van de omzet van Pfizer uit één product: de cholesterolremmer Lipitor. Wat telt is winst, en dus kan Viagra, om het maar eens gekscherend te zeggen, interessanter zijn dan een vaccin».»

Wat kunnen wij als burgers doen om de situatie te veranderen?

«Het feit dat de Europese Commissie weigert om zelfs maar een stemming van het Europees Parlement te erkennen, laat zien dat alleen mobilisatie de lijnen kan verzetten. We moeten de druk opvoeren, op nationaal, Europees en internationaal niveau. We weten dat de Europese Unie geïsoleerd is bij de Wereldhandelsorganisatie. De druk is enorm.
Op Europees niveau is het Europees burgerinitiatief Geen winst op de pandemie speelt een belangrijke rol bij het coördineren van acties in verschillende landen. Dit initiatief heeft als doel 1 miljoen handtekeningen te verzamelen om de Commissie tot actie te dwingen. Mensen verzamelen handtekeningen en mobiliseren van Cyprus tot Ierland, via Italië, Frankrijk en België. Dit creëert druk op zowel de Europese Commissie als in bepaalde staten».»

> Ik onderteken het Europese initiatief «Geen winst op de pandemie».»

_{Foto: Europese Unie 2021 (EP)}