Samen met sociale bewegingen, gezondheidsactivisten, vakbonden, onderlinge waarborgmaatschappijen en NGO's strijden we al meer dan een jaar voor een volksvaccin, een vaccin in publieke handen. We lobbyen bij politici om patenten op coronavirusvaccins op te heffen en kennis en technologie te delen, zodat het vaccin wereldwijd beschikbaar kan worden gemaakt. Maar dankzij deze zes mythes blokkeren Big Pharma en de politici een oplossing voor de pandemie.
“Octrooien vormen geen belemmering voor de wereldwijde beschikbaarheid van coronavaccins”.”
Patenten vormen op twee manieren een soort muur tussen nieuwe remedies en de mensen die ze nodig hebben. Hetzelfde geldt voor coronavaccins.
Aan de ene kant stellen patenten farmaceutische bedrijven in staat om zelf de prijs van hun producten te bepalen. Dit maakt sommige medicijnen extreem duur, of zelfs onbetaalbaar voor veel mensen. Denk maar aan baby Pia en haar levensreddende injectie die €1,9 miljoen kostte. Tijdens de pandemie betaalden sommige landen met lage inkomens meer voor corona-vaccins dan een rijke regio als de Europese Unie.
Aan de andere kant voorkomen patenten dat coronavaccins op grote schaal worden geproduceerd. Ze beperken de productie tot een paar leveranciers die niet volledig kunnen voldoen aan de dringende wereldwijde vraag.
Dit is in het voordeel van de farmaceutische bedrijven. Door het wereldwijde aanbod van vaccins kunstmatig laag te houden, kunnen ze rekenen op hoge winstmarges.
“Als we de patenten opheffen, zal Big Pharma geen nieuwe vaccins ontwikkelen voor de volgende pandemie”.”
De hoofden van de grote farmaceutische bedrijven maken er geen geheim van. Als de patenten op coronavaccins worden opgeheven, dreigen ze geen nieuwe vaccins te ontwikkelen voor de volgende pandemie. De liberale regeringspartijen volgen dit voorbeeld maar al te graag. Maar ze vergeten een cruciaal detail: Big Pharma heeft miljarden euro's subsidie gekregen om een coronavaccin te ontwikkelen. De overheid compenseerde het investeringsrisico door vooraankopen te doen en investeerde grote sommen belastinginkomsten om de ontwikkeling van vaccins te versnellen. Moderna ontving 7 miljard euro van de Amerikaanse overheid en ook andere bedrijven profiteerden van overheidsgeld. Het vaccin van AstraZeneca werd betaald met 97% belastinggeld.
Zonder fundamenteel onderzoek aan openbare universiteiten en de miljarden die door de overheid zijn gedoneerd, hadden we niet zo snel een vaccin gehad. Bij de volgende pandemie zal het net zo gaan.
“Het opheffen van patenten gaat te ver, verplichte licenties zijn genoeg”.”
In oktober 2020 deden Zuid-Afrika en India een krachtige oproep aan de Wereldhandelsorganisatie: hef tijdelijk de patenten op van alle middelen die ons kunnen helpen in de strijd tegen het coronavirus. De logica is simpel: door de patentbarrière op te heffen, maken we een snellere en grotere productie van vaccins en testmaterialen mogelijk. De TRIPS-ontheffing (Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights), de naam van dit voorstel, is inmiddels onderschreven door meer dan honderd landen, wetenschappers, miljoenen burgers, Dr Tedros (directeur-generaal van de WHO), vakbonden, onderlinge maatschappijen en NGO's.
Desondanks blijven de Europese Unie en de Belgische regering resoluut tegen. Zij zijn van mening dat dwanglicenties zijn de oplossing voor het tekort aan vaccins. Met een dwanglicentie kan de overheid de fabrikant van een gepatenteerd medicijn dwingen om anderen toe te staan het ook te maken. Het probleem met dwanglicenties is dat ze moeten worden aangevraagd, land voor land en patent voor patent. Maar de huidige coronavaccins worden gedekt door tientallen verschillende patenten, voor elke fase in het productieproces. Het aanvragen van dwanglicenties duurt daarom veel te lang. Het is een moeizaam juridisch proces dat we ons gezien de urgentie niet kunnen veroorloven.
“Vrijwillige initiatieven en samenwerking met de farmaceutische industrie kunnen helpen om het tekort aan vaccins op te lossen”.”
Op 23 september stemde de Vivaldi-meerderheid in het federale parlement voor een zwakke resolutie die niets zal doen om het wereldwijde tekort aan vaccins tegen het coronavirus te verhelpen. De tekst zwijgt over een tijdelijke opheffing van patenten en verplicht de farmaceutische sector op geen enkele manier om zijn kennis en technologie te delen. Integendeel, de federale regering vertrouwt op overleg met de farmaceutische industrie om de onderlinge samenwerking tussen fabrikanten te versterken.
Tot nu toe hebben overleg en vrijwillige samenwerking nooit gewerkt. In mei 2020 lanceerde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) de C-TAP, een platform voor het vrijwillig delen van kennis en technologie. Bijna 18 maanden later is het platform nog steeds leeg. De regering hoopt misschien op een ommekeer van de farmaceutische industrie, maar ondertussen verspillen we kostbare tijd.
We hebben krachtige actie nodig, geen fluwelen handschoenen.
“De wereldwijde vaccinproductie draait op volle toeren”.”
«Nergens ter wereld staat een ongebruikte vaccinfabriek die met een toverstokje ineens vaccins kan gaan produceren». Met deze woorden in een interview wees Bill Gates het voorstel om kennis en technologie op wereldwijde schaal te delen van de hand. Politieke leiders en farmaceutische bedrijven geloven dat de wereldwijde productie van coronavaccins op volle toeren draait. De productiecapaciteit is gewoon te laag om aan de enorme wereldwijde vraag te voldoen.
Bedrijven in landen als Canada, Bangladesh, Zuid-Afrika en Denemarken staan echter te trappelen om in actie te komen. GSK, Sanofi en Merck, de drie grootste vaccinproducenten ter wereld, zullen dit jaar vaccins produceren voor slechts 1,5% van de wereldbevolking. Er is dus genoeg ruimte om de productie uit te breiden. Bovendien kan de productiecapaciteit worden verhoogd door nieuwe fabrieken te bouwen of te trainen. Pfizer/BioNTech slaagde hierin in slechts 4,5 maanden.
Volgens de Verenigde Naties en de WHO kan dit jaar 60% van de wereldbevolking worden gevaccineerd als alle productiecapaciteit wordt benut.
“Liefdadigheid en donaties aan COVAX zullen ons uit de crisis helpen”.”
COVAX is het wereldwijde mechanisme voor de distributie van vaccins. De leiders van de rijke landen zeggen al een paar maanden dat dit de oplossing is voor de pandemie. Ze bieden geld en vaccins aan COVAX in de hoop de wereldwijde vaccinatiecampagne te versnellen.
Maar omdat Moderna, Pfizer en AstraZeneca hun kennis angstvallig bewaken en rijke landen alle beschikbare vaccins hebben opgekocht, kan COVAX zijn bescheiden doelstelling om dit jaar 20% van de bevolking in lage-inkomenslanden te vaccineren, niet halen. COVAX zou eind 2021 2 miljard vaccins moeten kunnen leveren. Maar in juli had het nog maar 83 miljoen doses gedistribueerd. Dat is veel te weinig voor wat nodig is. Dit mechanisme verandert dus niets aan het wereldwijde tekort aan vaccins en heeft ook geen invloed op het winstmodel van de farmaceutische industrie. Dit kan alleen maar tot slechte resultaten leiden.
Liefdadigheid zal ons hier niet uit helpen. We hebben een aanpak nodig die gebaseerd is op mensenrechten en internationale solidariteit.
Ontdek meer over COVAX in ons interview met expert Prasanna Saligram van de Mouvement Populaire pour la Santé en in ons artikel Deel het vaccin, niet het virus: ingewikkelde concepten eenvoudig uitgelegd.
